
Σημαντικό χαρακτηριστικό της Τουρκίας είναι η ικανότητά της στην άσκηση διπλωματίας, είτε πρόκειται για παραδοσιακή διπλωματία είτε για την άσκηση εξωτερικής πολιτικής μέσω εργαλείων ήπιας ισχύος, όπως ο πολιτισμός, η εκπαίδευση και ο αθλητισμός. Πολλάκις, η γείτονα χώρα έχει αποδείξει πως τα μέσα πολιτιστικής διπλωματίας, όπως η ανέγερση οθωμανικών μνημείων σε πρώην περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αποτελούν πυρήνα της πολιτικής της, αποσκοπώντας στον επηρεασμό της κοινής γνώμης τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό της.
Η Τουρκία, μέσω της πολιτιστικής της διπλωματίας —η οποία αποτελεί υποσύνολο της δημόσιας διπλωματίας— επιδιώκει συνεχώς να υπενθυμίζει πως στη σκακιέρα των πολιτιστικών πρωτευουσών έχει πρωταγωνιστική θέση. Η συμμετοχή της, μάλιστα, σε προγράμματα ενθάρρυνσης της ουσιαστικής γνωριμίας με τον πολιτισμό και τον τρόπο εκπαίδευσης, όπως τα προγράμματα Erasmus και τα προγράμματα υποτροφιών για τα τουρκικά πανεπιστήμια (όπως το Fulbright), μαρτυρούν πως για την Τουρκία η διπλωματία δεν περιορίζεται μόνο σε πολιτικά γραφεία. Επιπροσθέτως, εμφανής είναι η προσπάθεια της Τουρκίας να δώσει έμφαση στη γλώσσα και στην εκπαίδευση, επιδιώκοντας να μεταδώσει τις αξίες της και να επηρεάσει τα εκπαιδευτικά συστήματα και άλλων χωρών, στην εποχή της πληροφόρησης, όπου η πολιτιστική διπλωματία είναι αδιαμφισβήτητα ο πυρήνας διάδοσης ενός πολιτισμού.
Ωστόσο, η διπλωματία εκπαίδευσης και πολιτισμού δεν αξιοποιήθηκε ουσιαστικά από την Τουρκία μέχρι και την εκλογή του ΑΚΡ το 2002, σημείο-σταθμό για τη διπλωματία ήπιας ισχύος. Μετά τη χρυσή εποχή της τουρκικής δημόσιας διπλωματίας (2007–2013), η Τουρκία, εξαιτίας εσωτερικών πολιτικών αναταραχών, υιοθέτησε μια πολιτική διεθνούς απομονωτισμού, γεγονός που αδιαμφισβήτητα κόστισε στην παγκόσμια επιρροή της. Πλέον, η κυβέρνηση της Άγκυρας —θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει— δεν εστιάζει αποκλειστικά στην ανάπτυξη μιας πολιτιστικής ατζέντας, αλλά και στην προώθηση των δραστηριοτήτων μη κρατικών φορέων σε ένα κοινό πλαίσιο. Ο πρώτος επίσημος οργανισμός που ασχολήθηκε με την πολιτιστική διπλωματία ήταν το Ίδρυμα Yunus Emre (YEF), που ιδρύθηκε το 2007 με στόχο την προώθηση της τουρκικής γλώσσας, της ιστορίας, του πολιτισμού και της επιστήμης εν γένει. Έρευνες όπως εκείνες του Soft Power 30 Index, αν και δεν κατατάσσουν την Τουρκία στις κορυφαίες θέσεις, αποδεικνύουν την ανάγκη της να ενισχύσει τη διεθνή της εικόνα. Η παράλληλη συνεργασία ήπιας ισχύος με βαλκανικές χώρες, όπως η Αλβανία και η Βοσνία-Ερζεγοβίνη —χώρες πολιτισμικά συνδεδεμένες με την Τουρκία— αυξάνουν την επιρροή της τελευταίας και την καθιστούν παγκόσμιο παίκτη στη σκακιέρα της πολιτισμικής επιρροής.
Καθώς η Τουρκία διεύρυνε τη στρατηγική της ήπιας ισχύος, ο αθλητισμός αναδείχθηκε σε σημαντικό εργαλείο δημόσιας διπλωματίας, παράλληλα με τις πολιτιστικές της πρωτοβουλίες. Η συνεχώς εξελισσόμενη ατζέντα ανάπτυξης και εξωτερικής πολιτικής της, τα τελευταία 20 χρόνια, την ανάγκασε να αναλάβει πιο φιλόδοξες προσπάθειες στον τομέα της δημόσιας διπλωματίας και μέσω του αθλητισμού. Η φιλοξενία αθλητικών εκδηλώσεων, όπως οι Μεσογειακοί Αγώνες του 2013 στη Μερσίνη και το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου του 2021, με αγώνες στην Κωνσταντινούπολη, φανερώνουν την επιθυμία της Τουρκίας να καταστεί αθλητικό σταυροδρόμι και να “διαφημιστεί” μέσω των εγκαταστάσεών της. Παράλληλα, η συνεχής επιδίωξη να αναλάβει τη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων φανερώνει τη στρατηγική της Άγκυρας να χρησιμοποιήσει τον αθλητισμό ως εργαλείο άσκησης διεθνούς επιρροής. Επιπλέον, η χρηματοδότηση αθλητικών προγραμμάτων σε γειτονικές χώρες, καθώς και η συνεργασία με διεθνείς αθλητικούς οργανισμούς, ενισχύουν τη θέση της ως περιφερειακής δύναμης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα της στρατηγικής θέσης του αθλητισμού στη διπλωματία της Τουρκίας είναι η διοργάνωση και φιλοξενία ποδοσφαιρικών εκδηλώσεων με πρώην “εχθρούς”, όπως η Συρία και η Αρμενία. Ο φιλικός αγώνας του Χαλεπίου μεταξύ Φενερμπαχτσέ Τουρκίας και Αλ Ιτιχάντ της Συρίας το 2007 αποτέλεσε ευκαιρία για την επίδειξη της καλής θέλησης της Τουρκίας προς συμφιλίωση με τους πρώην εχθρούς της — μια στρατηγική που συνέβαλε στην ενίσχυση του ρόλου της στην περιοχή.
Η Τουρκία έχει καταφέρει τη στρατηγική μετατροπή του αθλητισμού και του πολιτισμού σε εργαλείο ήπιας ισχύος, επιδιώκοντας να κεφαλαιοποιήσει τις πολιτιστικές της επιτυχίες και να διαμορφώσει μια θετική εικόνα σε διεθνές επίπεδο. Ωστόσο, η επιτυχία αυτής της στρατηγικής εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως η πολιτική σταθερότητα, οι διμερείς σχέσεις και η αποδοχή της Τουρκίας από τη διεθνή κοινότητα. Παρ’ όλα αυτά, παρουσιάζει ενδιαφέρον η προσπάθεια της γείτονος χώρας να “επιβάλλει” την πολιτιστική της διπλωματία — ίσως το μοναδικό είδος διπλωματίας που δεν μπορεί να επιβληθεί, αλλά χρειάζεται να εμπνευστεί, καλλιεργώντας μια κληρονομιά που αντέχει στον χρόνο.
Αγγελική Βασιλική Μπούκη
Βιβλιογραφία
- Donelli, F. (2019, December 17). Persuading through culture, values, and ideas: The case of Turkey’s cultural diplomacy. SSRN. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3495907
- Polo, J.-F. (2015). Turkish sports diplomacy in the service of renewed power? The uses and limits of Turkey’s “sport power”. European Journal of Turkish Studies, 5241. https://journals.openedition.org/ejts/5241
- Erciyes İletişim Dergisi. (n.d.). Strategic practices of public diplomacy policies in the educational field and Turkey’s potential for cultural diplomacy. Erciyes İletişim Dergisi.
- Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Turkey. (n.d.). Promotion of Türkiye abroad. https://www.mfa.gov.tr/promotion-of–turkiye-abroad.en.mfa
- Pixabay. (2020). Istanbul Leanderturm Turkey tourism [Photograph]. Pixabay. https://pixabay.com/photos/istanbul-leanderturm-turkey-tourism-5202424/





