
Υπό το πρίσμα μετασχηματιζόμενων διεθνών σχέσεων και παγκόσμιων προκλήσεων, η επιστήμη αποκτά ιδιαίτερο ρόλο στη χάραξη εξωτερικής πολιτικής. Η επιστημονική διπλωματία, δηλαδή η χρήση της επιστήμης ως μέσου ενίσχυσης των διεθνών σχέσεων, εγείρει συνεχές ενδιαφέρον. Η Αλβανία, μία στρατηγικά κινούμενη και διαρκώς αναπτυσσόμενη χώρα, αξιοποιεί την επιστήμη στους τομείς της εξωστρέφειας και της καινοτομίας. Με θετικό αντίκτυπο στο διεθνές γίγνεσθαι, συσσωρεύει επενδύσεις για έρευνες, συνδέοντας τη διεθνή με την τοπική ακαδημαϊκή κοινότητα, ενώ εδραιώνει ισχυρές συμμαχίες.
Εντύπωση προκαλούν τα βήματα της Αλβανίας στον τομέα της επιστήμης, από την ένταξή της σε διεθνή προγράμματα και οργανισμούς. Το 2014 συνεργάζεται με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Πυρηνικών Ερευνών (CERN), παρέχοντας την ευκαιρία σε Αλβανούς φυσικούς να συμμετέχουν σε ερευνητικά έργα περίσσειας αίγλης και δηλώνοντας με ηχηρότητα την παρουσία της χώρας στην παγκόσμια επιστημονική κοινότητα. Το Horizon Europe, το μεγαλύτερο χρηματοδοτικό πρόγραμμα για την έρευνα και την καινοτομία στην ΕΕ, έδωσε τη δυνατότητα το 2022 σε ερευνητές και φορείς της Αλβανίας να συνεργαστούν ισότιμα με τους εταίρους τους από άλλα κράτη-μέλη. Προωθήθηκε η διακρατική συνεργασία και προσελκύθηκαν ευρωπαϊκοί πόροι στις επιστημονικές υποδομές της χώρας. Η συμμετοχή της αποτελεί τόσο χρηματοδοτικό εργαλείο όσο και εργαλείο προσαρμογής στις ευρωπαϊκές προδιαγραφές επιστήμης και καινοτομίας, συνδέοντας βαθύτερα τη χώρα με τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας (ERA). Επιπλέον, η Αλβανική Ακαδημία Επιστημών συμμετέχει σε οργανισμούς όπως η InterAcademy Partnership (IAP), οι All European Academies (ALLEA), η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Εθνικών Ακαδημιών Επιστημών και η Παγκόσμια Ακαδημία Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Ωστόσο, συνεργάζεται και με εθνικές ακαδημίες άλλων χωρών, όπως της Αυστρίας, της Ιταλίας και της Τουρκίας, προβάλλοντας τη χώρα στις διεθνείς επιστημονικές διαβουλεύσεις.
Η Αλβανία αξιοποιεί συστηματικά τις διμερείς γειτονικές επιστημονικές σχέσεις προς ενίσχυση των θέσεών της σε περιφερειακό επίπεδο. Η συνεργασία με το Κόσσοβο για την περίοδο 2024–2025 υλοποιείται με κοινή χρηματοδότηση 16 έργων σε τομείς γεωπονίας, πληροφορικής, υγειονομικής περίθαλψης και εκπαίδευσης, προάγοντας την ανταλλαγή γνώσεων και ανθρώπινου δυναμικού. Παράλληλα, η Αλβανία τονώνει τις επιστημονικές της σχέσεις με την Ιταλία και την Αυστρία, μέσω συνδιαλέξεων και προώθησης ερευνητικών έργων κοινού ενδιαφέροντος. Επιπλέον, συνεργάζεται στενά με την Τουρκία σε επιστημονικές έρευνες, μέσω του προγράμματος Bilateral Cooperation Call, που υλοποιείται από την αλβανική NASRI και την τουρκική TÜBİTAK. Έτσι, έχουν χρηματοδοτηθεί εννέα κοινά ερευνητικά έργα σε τομείς γεωδαισίας, γεωλογίας, βιοασφάλειας, νανοτεχνολογίας και φυσικών επιστημών. Η Αλβανία συμμετέχει επίσης σε διεθνή ερευνητικά σχήματα, όπως τα Biodiversa+, EUPHRESCO, SEE-ERA.NET Plus και JPND. Οι πολυμερείς αυτές συμπράξεις της επιτρέπουν να συμβάλει ενεργά στις συζητήσεις για την κλιματική αλλαγή, την υγειονομική καινοτομία και την ενεργειακή ασφάλεια. Ταυτόχρονα, οι επιστήμονές της αποκτούν πρόσβαση σε δίκτυα γνώσης και τεχνογνωσίας, τα οποία δεν δύνανται να αναπτυχθούν σε εθνικό επίπεδο.
Στην Αλβανία εκπονείται μια φιλόδοξη στρατηγική έρευνας και καινοτομίας για την περίοδο 2023–2030. Τα θεμέλια περιλαμβάνουν την αναδιάρθρωση των ερευνητικών ιδρυμάτων, τη βελτίωση των πανεπιστημιακών υποδομών και την ίδρυση νέων εργαστηρίων και κέντρων καινοτομίας. Ταυτόχρονα, πραγματώνονται συνεργασίες μεταξύ πανεπιστημίων, βιομηχανίας και κυβέρνησης, καθώς και η ανάπτυξη ψηφιακών και STEM δεξιοτήτων μέσω εκπαιδευτικών προγραμμάτων, υιοθετώντας το μοντέλο «Quadruple Helix» για την ενίσχυση της καινοτομίας. Η αλβανική διασπορά αποτελεί εξίσου ένα από τα πολυτιμότερα άυλα κεφάλαια της χώρας. Για παράδειγμα, μέσω της συνεργασίας του προγράμματος «Diaspora for Entrepreneurship Education» με το EU4Innovation, αξιοποιείται από τα αλβανικά πανεπιστήμια η γνώση και η εμπειρία της σε θέματα καινοτομίας και επιχειρηματικότητας. Οι δράσεις περιλαμβάνουν συμμετοχή σε διδασκαλίες, προγράμματα καινοτομίας και νεοφυείς επιχειρήσεις (start-ups), συνδέοντας Αλβανούς ερευνητές και φοιτητές με τη διασπορά και δημιουργώντας δεσμούς επιστημονικής διπλωματίας. Η στρατηγική αυτή συμβάλλει και στην εσωτερική αναδιοργάνωση, στοχεύοντας στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα και αυτοδυναμία του ερευνητικού τομέα της χώρας.
Η επιστημονική διπλωματία της Αλβανίας εμπεριέχει μια συστηματική και πολυεπίπεδη στρατηγική που βασίζεται στην εξωστρέφεια, τη συνεργασία και τη ζεύξη της επιστήμης με την κοινωνία. Σε μια εποχή όπου η επιστήμη καθορίζει την οικονομική ευημερία, την εθνική κυριαρχία και τη διεθνή επιρροή, η Αλβανία αποτελεί πηγή έμπνευσης για μικρές χώρες που επιδιώκουν να ενταχθούν ενεργά στη διεθνή επιστημονική κοινότητα. Η μελλοντική της επιτυχία εξαρτάται από τη συνέπεια στην εφαρμογή των πολιτικών αυτών, καθώς και από την ικανότητα συσχέτισης της επιστημονικής έρευνας με τις κοινωνικές και οικονομικές ανάγκες της.
Ιωάννης Χ. Γκισάκης
Πηγές:
IR-LandingPage. Albania, https://international-relations.web.cern.ch/stakeholder-relations/states/albania
European Commission – Research and innovation. Albania, https://research-and-innovation.ec.europa.eu/strategy/strategy-research-and-innovation/europe-world/international-cooperation/association-horizon-europe/albania_en
InterAcademy Partnership. Academy of Sciences of Albania, https://www.interacademies.org/node/53238
European Research Area Platform. Albania, https://european-research-area.ec.europa.eu/country-report-albania
TÜBİTAK. Albania, https://tubitak.gov.tr/tr/arama?search_api_fulltext=albania
Western Balkans Info Hub. Albania, https://westernbalkans-infohub.eu/geographical-focus/albania/
Albanian University. Opening of the third round of bilateral technical and scientific research between Albania and Italy, https://albanianuniversity.edu.al/en/opens-the-third-round-of-bilateral-technical-and-scientific-research-between-albania-and-italy/
İTÜ (2023). International collaborative research project with University of Tirana, Albania and Istanbul Technical University, Energy Institute, https://energy.itu.edu.tr/en/news/2023/08/03/international-collaborative-research-project-with-university-of-tirana-albania-and-istanbul-technical-university-energy-institute/
Digital Watch Observatory (2023). Albania’s National Strategy for Scientific Research, Technology, and Innovation (2023–2030), https://dig.watch/resource/albanias-national-strategy-for-scientific-research-technology-and-innovation-2023-2030/
Germin (2024). Engaging the Scientific Diaspora for Entrepreneurship Education in Albania, https://germin.org/engaging-the-scientific-diaspora-for-entrepreneurship-education-in-albania/
Εικόνα: https://www.pexels.com/el-gr/





