
Η Μάλτα αποτελεί μια από τις μικρότερες γεωγραφικά χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την πολιτιστική της κληρονομιά όμως να ξεπερνά κατά πολύ, σε πολιτισμικό πλούτο, το μέγεθός της. Κάθε εποχή έχει αφήσει ανεξίτηλο αποτύπωμα στο νησί, από την προϊστορική εποχή με τους θεόρατους και εκθαμβωτικούς ναούς έως τη βρετανική αποικιοκρατία. Παρόλα αυτά, η περίοδος που κυριάρχησε το Τάγμα των Ιπποτών του Αγίου Ιωάννη (1530-1798) ήταν η πιο εμβληματική και σημαντική για το νησί. Οι ιππότες διαμόρφωσαν την ταυτότητα της χώρας σε στρατιωτικό, πολιτικό αλλά και πολιτιστικό επίπεδο, αποτελώντας τους πρώτους θεμελιωτές και χρήστες της Πολιτιστικής Διπλωματίας. Άλλωστε, «μπορεί η χρήση της Πολιτιστικής Διπλωματίας να συνιστά μια καινοφανή πρακτική στην άσκηση εξωτερικής πολιτικής, εν τούτοις, είναι τόσο παλιά όσο και οι διεθνείς σχέσεις». [1]
[1] Π. ΚΑΨΑΣΚΗΣ, 2025: 100
Το 1530, το Ιπποτικό Τάγμα του Αγίου Ιωάννη εγκαταστάθηκε στο νησί της Μάλτας, διαμορφώνοντάς το σε στρατιωτική αλλά και πολιτιστική βάση, αφήνοντας πίσω του έναν ολόκληρο πολιτισμικό θησαυρό. Η βαθιά πίστη στην Παναγία και στον Χριστιανισμό αποτέλεσε την κινητήριο δύναμη για τη δημιουργία μεγάλου αριθμού εκκλησιών, ενώ οι καλλιτεχνικές επιρροές από διάφορους λαούς και η κληρονομιά που άφησαν παρακαταθήκη στη σήμερον ημέρα αποτελούν δείγμα της έντονης Πολιτιστικής Κληρονομιάς τους. Η ίδια η πρωτεύουσα της χώρας, η Βαλέτα, ιδρύθηκε από τον Jean de Valette το 1566, μετά τη νίκη κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στη Μεγάλη Πολιορκία του 1565, η οποία αποτέλεσε σύμβολο της αντίστασης του Χριστιανισμού στην Ευρώπη. Από το 1980, ολόκληρη η πόλη αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς UNESCO.[2]
[2] https://www.malta-tourist-guide.com/el/theamata/exerevnisi-tis-valetas-sti-malta.html
Πάνω από 300 πολιτιστικά μνημεία που δημιούργησαν οι ιππότες εντοπίζονται στην πόλη της Βαλέτας, ενώ άξιο αναφοράς αποτελεί ο Συν-Καθεδρικός Ναός του Αγίου Ιωάννη, που κατασκευάστηκε το 1572 από τον Girolamo Cassar. Το 1660 ο ναός ανακαινίστηκε με στοιχεία μπαρόκ και κορυφαία έργα του Mattia Preti. Έντονη είναι η παρουσία των οχυρώσεων, όπως το φρούριο του St. Elmo, τα οποία αποτελούν κορυφαία πολιτιστικά αξιοθέατα στη σημερινή εποχή. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία του πρώτου εξαμήνου του 2024 της Heritage Malta, το φρούριο παρουσίασε αύξηση 48,55% σε επισκέπτες, δηλαδή 75.586 άτομα σε σύγκριση με το 2019. Συνολικά, τα μνημεία της Heritage Malta σημείωσαν αύξηση επισκεψιμότητας 5%, με τον αριθμό των επισκεπτών να φτάνει τους 816.983. [3]
[3] https://maltadaily.mt/record-breaking-year-for-maltas-heritage-sites/
Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι το τάγμα αυτό είχε πρωτοϊδρυθεί το 1113 με παπική βούλα στα Ιεροσόλυμα με την ονομασία «Οσπιτάλιοι» (Hospitaller), που προέρχεται από τη λέξη “Hospital”, δηλαδή νοσοκομείο, καθώς η πρωταρχική τους ιδιότητα ήταν αυτή των νοσοκόμων, οι οποίοι βοηθούσαν τους πληγέντες από τις Σταυροφορίες διατηρώντας ιδρύματα νοσηλείας. Μετά την κατάληψη της Ιερουσαλήμ, οι Οσπιτάλιοι μεταφέρθηκαν στη Ρόδο (1309) υπό τη μορφή Ιπποτικού Τάγματος και τελικά εγκαταστάθηκαν στη Μάλτα μετά από την εκδίωξή τους από τους Οθωμανούς το 1523. Τελικά, το 1798, ο Ναπολέων Βοναπάρτης, καταλαμβάνοντας τη Μάλτα, έβαλε τέλος στην εδαφική κυριαρχία του Τάγματος, με αποτέλεσμα το Τάγμα να διασκορπιστεί και να εγκαθιδρυθεί στη Ρώμη από το 1834 έως και σήμερα ως Τάγμα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας με το πλήρες όνομα: «Κυρίαρχο Στρατιωτικό Τάγμα του Νοσοκομείου του Αγίου Ιωάννη της Ιερουσαλήμ, της Ρόδου και της Μάλτας». Έχοντας φιλανθρωπικό σκοπό, διατηρεί ανεξίτηλη στη μνήμη μας τη μακραίωνη ιστορική πορεία του Τάγματος. Αποτελείται από 60.000 ιατρικό και παραϊατρικό προσωπικό, οι οποίοι ανταποκρίνονται σε επικλήσεις βοήθειας προσφύγων ή πληγέντων από πολέμους ή φυσικές καταστροφές, επανδρώνοντας νοσοκομεία και κοινωνικές υπηρεσίες που έχουν ανάγκη, ενώ δραστηριοποιούνται σε 130 χώρες. [4]
[4] https://www.orderofmalta.int/about-the-order-of-malta/
Η ιπποτική κληρονομιά της Μάλτας παραμένει διαχρονικά ένα από τα ισχυρότερα πολιτιστικά εργαλεία, αφού μέσα από την αξιοποίηση της ιστορικής μνήμης ενισχύεται τόσο ο τουρισμός, όσο και η προβολή της εικόνας της χώρας σε διεθνές επίπεδο. Η ιστορική μνήμη λειτουργεί ως λειτουργός της ήπιας ισχύος, ενδυναμώνοντας τις πολιτιστικές διπλωματικές σχέσεις μέσω του πολιτισμού.
Σαββίδη Μαρία Άννα
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ
- ΠΕΤΡΟΣ Δ. ΚΑΨΑΣΚΗΣ(2025), Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑΣ. Η ήπια ισχύς στην άσκηση εξωτερικής πολιτικής. Αθήνα: Εκδόσεις Ι. ΣΙΔΕΡΗΣ
ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ
- https://www.malta-tourist-guide.com/el/theamata/exerevnisi-tis-valetas-sti-malta.html
- https://maltadaily.mt/record-breaking-year-for-maltas-heritage-sites/
- https://www.orderofmalta.int/about-the-order-of-malta/
ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ: https://pixabay.com/photos/medieval-knight-fight-sword-2335880/





