
Η Σουηδία συνέβαλε στη σύσταση ενός ενιαίου στρατηγικού μοντέλου ήπιας ισχύος, το οποίο εντάσσει την τέχνη, την εκπαιδευτική πρωτοβουλία και τον πολιτισμό ως μέσα πολιτιστικής διπλωματίας που ενισχύουν τη δημοκρατία και την ειρήνη. Ιδιαίτερα σε χώρες όπου παρατηρούνται φαινόμενα ανθρωπιστικών κρίσεων, όπως στις περιοχές της Μέσης Ανατολής, των Βαλκανίων και της Βόρειας Αφρικής, η Σουηδία υποστηρίζει πρακτικές που ενθαρρύνουν τον διαπολιτισμικό διάλογο και την ειρήνη μεταξύ των συμβαλλόμενων μερών.
Το Swedish Institute και η SIDA ως φορείς πολιτιστικής συνεισφοράς
Οι φορείς που καθορίζουν τη συνολική πολιτιστική δράση της χώρας διεθνώς είναι το Swedish Institute (SI) και η Swedish International Development Cooperation Agency (SIDA). Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το πρόγραμμα Creative Force, το οποίο υποστηρίζει πρωτοβουλίες που συμβάλλουν στην ενδυνάμωση της νεολαίας, των γυναικών καθώς και των προσφύγων μέσω της τέχνης.
Το Creative Force ενισχύει δράσεις που προάγουν την ελευθερία της έκφρασης, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον διαπολιτισμικό διάλογο. Παραδείγματα αποστολών περιλαμβάνουν τη συνεργασία του προγράμματος με πολιτιστικά projects στην Ουκρανία, με επίκεντρο τον ρόλο της νεολαίας στην ειρήνη. Παράλληλα, στην Ιορδανία και στον Λίβανο πραγματοποιούνται θεατρικά εργαστήρια για παιδιά προσφύγων με χρηματοδότηση από σουηδικούς οργανισμούς.
Μέσω εκπαιδευτικών δράσεων και σεμιναρίων σε σχολεία, θεατρικών εργαστηρίων και τοπικών φεστιβάλ, οι παρεμβάσεις αυτές ενθαρρύνουν τη δημιουργία και τη θετική συνύπαρξη διαπολιτισμικών στοιχείων, η οποία αφενός συμβάλλει στη γεφύρωση πολιτισμικών διαφορών και αφετέρου ενισχύει πληθυσμούς που φέρουν πολιτισμικό τραύμα.
Αντίστοιχα, η SIDA επιδοτεί Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις που αναλαμβάνουν πολιτιστικές και εκπαιδευτικές δράσεις, δίνοντας έμφαση στα ανθρώπινα δικαιώματα και την κοινωνική ένταξη. Στην Παλαιστίνη υποστηρίζονται τοπικές ΜΚΟ που ενισχύουν τη διατήρηση των πολιτιστικών στοιχείων, ενώ στα Δυτικά Βαλκάνια — και ιδιαίτερα στη Βοσνία, στο Κόσοβο και στη Σερβία — υλοποιούνται θεατρικά προγράμματα με τη συμμετοχή νέων από διαφορετικές εθνοτικές ομάδες, τα οποία συμβάλλουν στην ειρηνική συνύπαρξη και την ενσυναίσθηση μεταξύ των λαών. Παρομοίως, στη Μοζαμβίκη πραγματοποιούνται πρωτοβουλίες πολιτιστικής επιμόρφωσης που τονίζουν τη φυλετική ισότητα και την κοινωνική συνοχή.
Διπλωματία «Society to Society»
Οι πρωτοβουλίες και η σύνθεση συνεργειών από την κοινωνία των πολιτών καθιστούν τη σουηδική στρατηγική πολιτιστικής διπλωματίας έναν μηχανισμό που ενδυναμώνει τις τοπικές κοινωνίες και συμβάλλει στη συνοχή τους. Η τοπική αυτοδιοίκηση, σε συνδυασμό με τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις και τους καλλιτέχνες, λειτουργεί ως φορέας της κοινωνίας των πολιτών που προάγει στοιχεία απαραίτητα για τις συμμετοχικές δημοκρατίες, όπως η ενεργή συμμετοχή, η αλληλοκατανόηση και η δημιουργία διαύλων επικοινωνίας μεταξύ διαπολιτισμικών ομάδων.
Η Σουηδία, μέσω διεθνών δικτύων και στρατηγικών συνεργασιών, συμβάλλει στην ενίσχυση της διπλωματίας από τη βάση της κοινωνίας. Με αφορμή το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Culture for Future, υποστηρίζονται πολυμερείς πολιτιστικές πρωτοβουλίες που ενισχύουν τη δημιουργική συνέργεια και την αμοιβαιότητα σε περιοχές που έχουν υποστεί ανθρωπιστική κρίση και σοβαρή κοινωνική αποδόμηση. Παράλληλα, η Σουηδία αποτελεί ενεργό αρωγό του προγράμματος International Cities of Refuge Network (ICORN), το οποίο προσφέρει προστασία και στεγαστική ασφάλεια σε καλλιτέχνες που διώκονται στις πατρίδες τους. Αντίστοιχα, σε συνεργασία με την UNESCO, συμβάλλει στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς σε εμπόλεμες ζώνες, όπως η Ουκρανία και η Συρία, υποστηρίζοντας την ειρηνική ανασυγκρότηση μέσω της πολιτιστικής δράσης.
Συνεπώς, η πολιτιστική διπλωματία αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους μηχανισμούς διαμόρφωσης διεθνών συνεργασιών χωρίς τη χρήση καταναγκαστικών μέσων. Η ήπια ισχύς εκφράζεται μέσω της τέχνης, της παιδείας και των πολιτιστικών αξιών, καθώς μεταφέρει το πολιτισμικό αποτύπωμα ενός έθνους που εμπνέει εμπιστοσύνη.
Συμπεράσματα
Εν ολίγοις, η Σουηδία αναδεικνύει ότι ο πολιτισμός αποτελεί θεσμό παγκόσμιας κληρονομιάς που ανήκει στις κοινωνίες και όχι αποκλειστικά σε έναν περιφερειακό τομέα εξωτερικής πολιτικής. Πλαισιώνεται ως εργαλείο ειρήνης και διεθνούς συνεργασίας, προσφέροντας ουσιαστικά πεδία εποικοδομητικού διαλόγου και ενίσχυσης της ειρηνικής συνύπαρξης.
Μέσα από τη στήριξη καλλιτεχνικών πρωτοβουλιών και τοπικών δράσεων στο πλαίσιο εκπαιδευτικών προγραμμάτων, η Σουηδία συμβάλλει στη σταθερότητα ευάλωτων περιοχών. Με έμφαση στη συνεργασία και την κοινωνική ενσωμάτωση, καταδεικνύει πως η τέχνη και η εκπαίδευση μπορούν να ενισχύσουν την ενσυναίσθηση και την αλληλοκατανόηση μεταξύ των εθνών — μια διαδικασία που αποτελεί υπόθεση των λαών και όχι μόνο των κρατών. Έτσι, διαμορφώνεται ένα πεδίο μακροπρόθεσμης πολιτιστικής αλληλεπίδρασης και σταθερότητας.
Μαρίαννα Κώστα
Βιβλιογραφία
Ang, I., Isar, Y. R., & Mar, P. (2015). Cultural Diplomacy: Beyond the National Interest. Routledge
Gienow-Hecht, J. C. E., & Donfried, M. C. (Eds.). (2010). Searching for a Cultural Diplomacy. Berghahn Books
Mark, S. (2010). A Greater Role for Cultural Diplomacy. Netherlands Institute of International Relations Clingendael
Nisbett, M. (2013). New perspectives on instrumentalism: An empirical study of cultural diplomacy. International Journal of Cultural Policy, 19(5), 557–575
Swedish Institute (si.se) – https://si.se/en
UNESCO & Sweden cooperation documents – unesdoc.unesco.org





