Σκέψεις με αφορμή τη διάλεξη στην Πινακοθήκη: ένα ταξίδι ανάμεσα στον μύθο και τον νού, με την φωνή της διαμεσολάβησης.
Δικηγόρος Marisa Abbatantuoni
Την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου 2025, η υπέροχη Δημοτική Πινακοθήκη «F. Podesti» στην Ανκόνα φιλοξένησε την εκδήλωση: «Ο Μύθος του Ορφέα: Η Πολιτιστική Διπλωματία της Ομορφιάς και της Αρμονίας».
Η συνάντηση οργανώθηκε με μεγάλη φροντίδα από το παράρτημα του Ελληνικού Ινστιτούτου Πολιτιστικής Διπλωματίας, σε συνεργασία με την AICC και τον Δήμο Ανκόνας. Άνοιξε με τη σύντομη εισαγωγή του Προέδρου, καθηγητή Χάρη Κουδούνα, πριν παραχωρήσει τον λόγο στον επιμελητή της εκδήλωσης, Massimo Lopez.
Ο δικός μου ρόλος ήταν να δώσω φωνή στην ανάγνωση των κλασικών κειμένων. Καθώς προετοιμαζόμουν για την εμφάνισή μου, βυθισμένη στους στίχους του Ομήρου (Ιλιάδα Α’ 469-474· Θ’ 185-194), του Απολλώνιου Ροδίου (Αργοναυτικά Α’ 18-34· Δ’ 891-911), του Οβιδίου (Μεταμορφώσεις, 10ο βιβλίο) και του Ρίλκε (Ορφέας. Ευρυδίκη. Ερμής), άρχισα να κοιτάζω την καθημερινή μου εργασία από μια εντελώς διαφορετική σκοπιά.
Συνειδητοποίησα ότι δεν διάβαζα απλώς έναν μύθο, αλλά την ιστορία του πρώτου Διαμεσολαβητή. Σκέφτηκα την επαγγελματική μου εμπειρία στη Διαμεσολάβηση του Δικηγορικού Συλλόγου Ματσεράτα και κατάλαβα πως η δουλειά μας έχει δύο πρόσωπα: το συναισθηματικό του Ορφέα και το τεχνικό του Ερμή.
1. Ορφέας και η Λύρα: Η συναισθηματική γαλήνη
Η πρώτη μορφή διαμεσολάβησης δρα στη βιολογία και την εκπροσωπεί ο Ορφέας. Όταν άνθρωποι που συγκρούονται κάθονται στο ίδιο τραπέζι, συχνά είναι παγιδευμένοι στον θυμό ή στον φόβο· ο λογικός τους εγκέφαλος είναι σχεδόν «κλειστός».
Μελετώντας το επεισόδιο των Σειρήνων στα Αργοναυτικά (Δ’ 891-911), είδα μια θεμελιώδη διαφορά:
Ο Οδυσσέας απλώς αποκλείει τον κίνδυνο· ο Ορφέας προσφέρει κάτι καλύτερο.
Τραγουδά δυνατά, με γοργό ρυθμό. Δεν επιβάλλεται – δημιουργεί εναλλακτική.
Κι εμείς, ως διαμεσολαβητές, όταν χρησιμοποιούμε τη «λύρα» μας – τον ήρεμο τόνο, την ενσυναισθητική ακρόαση – στέλνουμε σήματα ασφάλειας και βοηθάμε τα μέρη να ηρεμήσουν.
Ο Ορφέας είναι ο διαμεσολαβητής που δουλεύει με το συναίσθημα, μειώνοντας άμυνες.
2. Ερμής και το Κηρύκειο: Η ασφαλής καθοδήγηση
Η ποίηση του Ρίλκε μας δίνει μια δεύτερη αναγκαία φιγούρα διαμεσολαβητή: τον Ερμή. Προχωρά μπροστά με το λεπτό κηρύκειο στο χέρι και τον πέτασο χαμηλωμένο στα μάτια.
Αν ο Ορφέας είναι το συναίσθημα, ο Ερμής είναι ο κανόνας.
Το κηρύκειο, με τους δύο όφεις που ισορροπούν, είναι τέλειο σύμβολο ουδετερότητας.
Ο Ερμής δεν παρασύρεται, δεν κοιτά πίσω / καθοδηγεί την μετάβαση ανάμεσα σε δύο κόσμους.
Σε κάθε δύσκολη διαμεσολάβηση, ο μεσολαβητής χρειάζεται να γίνει λίγο Ερμής: να κρατήσει το πλαίσιο όρθιο ακόμη κι όταν τα συναισθήματα φουρτουνιάζουν.
3. Η διαπραγμάτευση στον Άδη: «Κι εσείς αγαπήσατε»
Η κάθοδος στον Άδη, στο 10ο βιβλίο των Μεταμορφώσεων, είναι η στιγμή της καθαρής διαπραγμάτευσης.
Ο Ορφέας δεν εξαπατά – βρίσκει κοινό τόπο: «Κι εσείς κάποτε αγαπήσατε».
Σήμερα θα λέγαμε: ενεργοποιεί νευρώνες-καθρέπτες. Αγγίζει κάτι πανανθρώπινο, και μαλακώνουν ακόμη και οι Ερινύες. Όταν αναγνωρίζουμε βαθιές ανάγκες, ακόμη και τα πιο δύσκολα πρόσωπα ανοίγουν.
4. Το μοιραίο λάθος: Άλλοι χρόνοι
Ο μύθος μας δείχνει και πώς αποτυγχάνουμε.
Ο Ρίλκε περιγράφει έναν Ορφέα ανήσυχο· βιάζεται, προχωρά πολύ γρήγορα.
Η Ευρυδίκη, τραυματισμένη από τον θάνατο, μένει πίσω – αργή και αβέβαιη.
Οι εσωτερικοί χρόνοι τους δεν συγχρονίστηκαν.
Ο Ορφέας γυρίζει να κοιτάξει πριν την ώρα.
Κι εκείνη προλαβαίνει να ψιθυρίσει μόνο: «Ποιος;» Το νήμα κόβεται.
Συμπέρασμα: Ο Διαμεσολαβητής ως «Νευρο-ποιητής»
Τιμώντας σήμερα τον μύθο του Ορφέα, αναγνωρίζουμε πως η διαμεσολάβηση έχει αρχαίες ρίζες.
Εμείς, ως διαμεσολαβητές, είμαστε οι συνεχιστές εκείνου που θέλησε – μόνο με τη λύρα του, δηλαδή την επικοινωνία – να κάνει το αδύνατο δυνατό.
Και όπως κι εκείνος, καμιά φορά αποτυγχάνουμε, όταν η ανησυχία μας νικά την υπομονή.
Όμως, όπως ο Ορφέας – και με τη σταθερότητα του Ερμή – έχουμε χρέος να κατεβαίνουμε στον «Άδη» κάθε σύγκρουσης, να βλέπουμε το σκοτάδι και να προσπαθούμε να το κάνουμε αρμονία.
Γιατί η διαμεσολάβηση δεν είναι μόνο επίλυση μιας διαφοράς·είναι μάθημα: πώς δύο φάλτσες φωνές μπορούν ξανά να γίνουν μουσική. Μόνο όποιος ακούει το σκοτάδι, μπορεί να δείξει τον δρόμο προς το φως.
