
Χρειάστηκε να περάσουν αρκετά χρόνια κομμουνιστικής απολυταρχίας στην Αλβανία, με θρησκευτικές διώξεις και απαγορεύσεις διά νόμου, μέχρι την κατάρρευση του καθεστώτος το 1991, οπότε η χώρα γνώρισε μαζική θρησκευτική αναγέννηση. Σήμερα, η Αλβανία, με μουσουλμανικό πληθυσμό σε ποσοστό περίπου 50%, αναπτύσσει μια ιδιότυπη «ισλαμική» διπλωματία στις όμορες, αλλά και μη, χώρες, εστιάζοντας στην προώθηση της θρησκευτικής ανεκτικότητας και της ειρηνικής συνύπαρξης. Αποτελεί τη μόνη κατά πλειονότητα μουσουλμανική χώρα σε ολόκληρη την Ευρώπη, παρόλο που οι περισσότεροι από τους Ευρωπαίους γείτονές της είναι χριστιανικοί. Μάλιστα, στην Αλβανία οι γυναίκες είναι ελεύθερες να φορούν και να πράττουν κατά βούληση, γεγονός που μαρτυρά ότι η χώρα οδεύει προς την πρόοδο. Η Αλβανία πορεύεται με γνώμονα την ελευθερία και τη δημοκρατία και αντιτίθεται σε αναχρονιστικές αντιλήψεις άλλων μουσουλμανικών επικρατειών. Πραγματοποιούνται, λοιπόν, ενέργειες ώστε η χώρα να βρίσκεται σταθερά σε πορεία ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με στόχο την ενίσχυση των δημοκρατικών προτύπων, του κράτους δικαίου, καθώς και την πάταξη της διαφθοράς, του οργανωμένου εγκλήματος και της φτώχειας.
Η Αλβανία εντάχθηκε το 1992 στην Ισλαμική Διάσκεψη, που πλέον ονομάζεται Οργανισμός Ισλαμικής Συνεργασίας, και περιλαμβάνει χώρες που μοιράζονται κοινές αναφορές στην ισλαμική πίστη. Αν και δεν πρόκειται για θρησκευτικό αλλά για πολιτικό οργανισμό, αποσκοπεί στην ενίσχυση της ισλαμικής αλληλεγγύης στους τομείς της οικονομίας, του πολιτισμού, των επιστημών και άλλων πεδίων, εστιάζοντας στην κατοχύρωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των ελευθεριών και της χρηστής διακυβέρνησης. Παρά τις αρχικές αντιρρήσεις, η ένταξη της Αλβανίας στον οργανισμό τής επέτρεψε να απολαμβάνει πολλαπλά οφέλη και διεθνή αναγνώριση. Στα πρώτα στάδια της μεταπολιτευτικής της ανάπτυξης, κυβερνήσεις χωρών-μελών, αλλά και ανεξάρτητα ιδρύματα, βοήθησαν σημαντικά στην πολιτιστική και θρησκευτική της ανασυγκρότηση. Δόθηκε τόσο οικονομική όσο και ανθρωπιστική βοήθεια μέσω επενδύσεων στην υγεία, την παιδεία και τις οδικές υποδομές. Ως μέλος ενός οργανισμού με 57 κράτη-μέλη και περίπου 1,8 δισεκατομμύρια πολίτες, η Αλβανία ενίσχυσε την ασφάλεια και τη γεωπολιτική της θέση στην περιοχή. Αξιοσημείωτο είναι ότι ο οργανισμός αυτός διαθέτει πληθώρα επιμέρους οργάνων, όπως τράπεζες, ενώσεις επισιτιστικής ασφάλειας και ανάπτυξης γυναικών, καθώς και πρακτορεία ειδήσεων, επιστήμης και τεχνολογίας, εκπαίδευσης και πολιτισμού, αποσκοπώντας στη διαρκή επικοινωνία και συνεργασία των συμμετεχόντων.
Πέραν του παραπάνω θεσμικού πλαισίου, καταγράφονται ανεξάρτητες και μακροχρόνιες συνδιαλέξεις με τον ευρύτερο μουσουλμανικό χώρο, οι οποίες ασκούν απήχηση στο πολιτιστικό και θρησκευτικό τοπίο της Αλβανίας. Οι χώρες του Κόλπου (Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κατάρ) έχουν επενδύσει σημαντικά σε υποδομές, τουρισμό και τραπεζικό τομέα, συμβάλλοντας στη διάδοση της ισλαμικής συνεργασίας και στην αμοιβαία κατανόηση. Η Σαουδική Αραβία, επί παραδείγματι, προσφέρει υποτροφίες σε χώρες των Βαλκανίων ήδη από τη δεκαετία του 1960, με φοιτητές από αλβανόφωνες περιοχές, όπως η Αλβανία, το Κοσσυφοπέδιο και η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ), να έχουν εκπαιδευτεί σε πανεπιστήμιά της. Επιπλέον, Σιίτες από το Ιράκ και την Αλβανία πραγματοποιούν επισκέψεις σε σιιτικά προσκυνήματα, λειτουργώντας ως πολιτισμικές γέφυρες της διεθνούς σιιτικής κοινότητας και συνδυάζοντας τις ισλαμικές πρακτικές με τον τοπικό πολιτισμικό ιστό. Μία φίλα προσκείμενη χώρα που αναπτύσσει στενές συνεργασίες με την Αλβανία είναι και η Τουρκία, η οποία αποτελεί τον ενεργότερο υποστηρικτή της μουσουλμανικής κοινότητας της χώρας. Σεβόμενη το ιστορικό γεγονός ότι η Αλβανία υπήρξε μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η Τουρκία ανέλαβε την ανακατασκευή παλαιών τζαμιών και ιστορικών κατοικιών σε μικρές πόλεις και χωριά σε όλη τη χώρα. Επιπροσθέτως, το τουρκικό Υπουργείο Θρησκευτικών Υποθέσεων κατασκεύασε νέο τζαμί στην αλβανική πρωτεύουσα, το οποίο αποτελεί πλέον το μεγαλύτερο τζαμί των Βαλκανίων. Παρά τις κινήσεις αυτές, η Αλβανία επιχειρεί να διατηρήσει μια ισορροπημένη στάση, αποφεύγοντας την υπερβολική εξάρτηση από οποιαδήποτε χώρα.
Σε μια κίνηση υψηλού συμβολισμού για την προώθηση του κοσμικού Ισλάμ, ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα ανακοίνωσε σχέδια για τη δημιουργία ενός «Μουσουλμανικού Βατικανού», με την παραχώρηση έκτασης 27 στρεμμάτων στην αλβανική πρωτεύουσα, τα Τίρανα. Ο χώρος αυτός προορίζεται να λειτουργήσει ως παγκόσμιο κέντρο του Μπεκτασισμού, ενός σιιτικού τάγματος με ιδιαίτερη απήχηση στην Αλβανία, και να αποτελέσει σύμβολο θρησκευτικής ανεκτικότητας και διαπολιτισμικής ειρήνης. Η πρόταση αυτή αξίζει την προσοχή όχι μόνο της αλβανικής, αλλά και της διεθνούς κοινότητας, λόγω των ευρύτερων θετικών επιδράσεών της σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από αυξανόμενες θρησκευτικές και ιδεολογικές εντάσεις. Σε αντίθεση με το Βατικανό, το οποίο κατέχει πνευματική και πολιτική εξουσία στην καθολική κοινότητα, το αλβανικό κέντρο θα εκπροσωπεί κυρίως το τάγμα των Μπεκτασί και όχι το σύνολο του μουσουλμανικού κόσμου. Το τάγμα αυτό πρεσβεύει τον πλουραλισμό και τον διαπολιτισμικό διάλογο, εντάσσοντας το Ισλάμ ως πολιτισμική και πολιτική αναφορά χωρίς να αναιρεί τη μοναδική πολιτιστική ταυτότητα της Αλβανίας.
Οι προσπάθειες αυτές μετριοπαθούς προβολής του Ισλάμ ως εργαλείου ειρήνης αποτελούν ένα σημαίνον και ιδιαίτερο κεφάλαιο διπλωματίας, το οποίο, μέσω της προώθησης του θρησκευτικού πλουραλισμού και της ανεκτικότητας, αναδεικνύεται σε παράδειγμα για άλλες μουσουλμανικές χώρες. Η «ισλαμική» διπλωματία της Αλβανίας λειτουργεί ως μέσο οικονομικής και πολιτικής ενίσχυσης, παραμένοντας πιστή στον φιλοδυτικό και ευρωπαϊκό της προσανατολισμό και διατηρώντας παράλληλα ισχυρούς δεσμούς με τον μουσουλμανικό κόσμο. Αν και η πλειονότητα του πληθυσμού είναι μουσουλμανική, η χώρα επιδιώκει να διατηρήσει μια ισορροπημένη στάση στις διεθνείς της σχέσεις, προωθώντας την ειρηνική συνύπαρξη και την ανεκτικότητα, στοιχεία που αντικατοπτρίζουν την πολυπολιτισμική της ταυτότητα.
Ιωάννης Χ. Γκισάκης
Πηγές:
Naslovna – KoSSev (2025). In Albania, Muslims have fallen below 50 percent for the first time in two centuries, https://kossev.info/en/u-albaniji-muslimani-prvi-put-posle-dva-veka-pali-ispod-50-odsto/
Cna (2024). Albania and the Organization of Islamic Cooperation, https://www.cna.al/english/opinione/shqiperia-dhe-organizata-e-bashkepunimit-islamik-i396329
Politico (2019). Albania gets religion, https://www.politico.eu/article/albania-religion-islam-mosque-muslim-catholicism-church-secular-state/
Newsweek (2015).’A Hardliner’s Nightmare’: Religious Tolerance in Europe’s Only Majority-Muslim Country, https://www.newsweek.com/2015/04/03/hardliners-nightmare-religious-tolerance-europes-only-majority-muslim-country-318212.html
ReligionFacts (2023). Unveiling the Transformation: How Albania Embraced Islam,https://religionsfacts.com/unveiling-the-transformation-how-albania-embraced-islam/
ThePrint (2024). Albania’s Muslim Vatican will show Islam isn’t monolithic. An inspiration for other religions, https://theprint.in/opinion/albanias-muslim-vatican-will-show-islam-isnt-monolithic-an-inspiration-for-other-religions/2357612/
Εικόνα: https://unsplash.com/





