
Σύμφωνα με τον Dr. Joseph Nye, η ήπια ισχύς ορίζεται ως η ικανότητα ενός κράτους να επηρεάζει τις προτιμήσεις και τις συμπεριφορές άλλων δρώντων χωρίς την προσφυγή σε καταναγκασμό ή οικονομικά κίνητρα. Για την αποτελεσματικότητα της ήπιας ισχύος είναι σημαντικό η άσκησή της να στηρίζεται σε τρεις βασικούς πυλώνες: τον πολιτισμό, τις πολιτικές αξίες και την εξωτερική πολιτική. Στο πλαίσιο αυτό, σε ένα ζήτημα που για δεκαετίες αποτελεί έναν από τους κρισιμότερους άξονες της διεθνούς πολιτικής, την ισότητα των φύλων, η Σουηδία υπήρξε πρωτοπόρος, υιοθετώντας το 2014 τη φεμινιστική εξωτερική πολιτική υπό την ηγεσία της Margot Wallström.
Στο παρόν άρθρο εξετάζεται ο ρόλος της φεμινιστικής εξωτερικής πολιτικής στη διεθνή σκηνή, με έμφαση στον τρόπο με τον οποίο η Σουηδία λειτούργησε ως πρότυπο, συμβάλλοντας στην αναδιαμόρφωση διεθνών προτύπων και ενθαρρύνοντας άλλες χώρες να υιοθετήσουν αντίστοιχες πολιτικές. Παράλληλα, αναλύονται και οι εγχώριες πρωτοβουλίες που ενίσχυσαν τη συνοχή και την αξιοπιστία αυτής της προσέγγισης.
Τον Οκτώβριο του 2014, η Σουηδία κατέστη η πρώτη χώρα παγκοσμίως που υιοθέτησε μια ρητά φεμινιστική εξωτερική πολιτική. Η προσέγγιση αυτή τοποθετεί στο επίκεντρο της διπλωματίας και των διεθνών σχέσεων την ισότητα των δύο φύλων και την προάσπιση των δικαιωμάτων των γυναικών, επιβάλλοντας την ενσωμάτωση της οπτικής του φύλου σε κάθε πτυχή της εξωτερικής δράσης της χώρας. Με άλλα λόγια, κάθε διεθνής πρωτοβουλία αξιολογείται με γνώμονα τον αντίκτυπό της ως προς την ισότητα και την ενδυνάμωση των γυναικών.
Την πολιτική αυτή ανακοίνωσε η τότε Υπουργός Εξωτερικών Υποθέσεων της Σουηδίας, Margot Wallström, και θεμελιώνεται σε τρεις βασικές αρχές, γνωστές ως τα «τρία R»: τα Δικαιώματα (Rights), την Εκπροσώπηση (Representation) και τους Πόρους (Resources). Στο πλαίσιο της φεμινιστικής εξωτερικής πολιτικής της Σουηδίας, η πρώτη αρχή, που αφορά τα Δικαιώματα (Rights), αποσκοπεί στη διασφάλιση της ισότητας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μεταξύ γυναικών και ανδρών, καθώς και στην αντιμετώπιση της έμφυλης βίας και των διακρίσεων που περιορίζουν την ελευθερία και την αυτονομία των γυναικών. Η δεύτερη αρχή, της Εκπροσώπησης (Representation), επικεντρώνεται στην ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στην πολιτική και στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, προάγοντας παράλληλα τη φωνή τους στην κοινωνία των πολιτών. Τέλος, η αρχή των Πόρων (Resources) επιδιώκει τη δίκαιη κατανομή και αξιοποίηση πόρων με στόχο την προώθηση της ισότητας δικαιωμάτων και ευκαιριών σε όλα τα επίπεδα (Government Offices of Sweden, 2018).
Η σημασία της φεμινιστικής εξωτερικής πολιτικής της Σουηδίας ενισχύεται περαιτέρω και από τα δεδομένα που καταδεικνύουν τη διαρκή ανισότητα σε βάρος των γυναικών σε παγκόσμιο επίπεδο. Ειδικότερα, σε έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας για το 2018 αναφέρεται ότι 104 οικονομίες παγκοσμίως εξακολουθούν να διατηρούν νομοθεσίες οι οποίες περιορίζουν τις γυναίκες από ορισμένα επαγγέλματα, 59 οικονομίες δεν διαθέτουν κανένα νομικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση της εργασιακής σεξουαλικής παρενόχλησης, σε 18 οικονομίες υφίστανται νόμοι οι οποίοι επιτρέπουν στους άνδρες να καθορίζουν αν η σύντροφός τους θα εργαστεί ή όχι και μόνο σε 41 από τις 189 οικονομίες οι γυναίκες απολαμβάνουν πλήρη συνταξιοδοτικά δικαιώματα (World Bank, 2018). Τα εν λόγω δεδομένα, αφενός, υπογραμμίζουν τη σοβαρότητα των έμφυλων ανισοτήτων σε παγκόσμιο επίπεδο και, αφετέρου, αναδεικνύουν τη σημασία της πρωτοβουλίας της Σουηδίας, η οποία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα ως απάντηση σε ένα διαχρονικό και επίμονο διεθνές ζήτημα.
Η σουηδική πρωτοβουλία δεν άργησε να ασκήσει επιρροή ως προς την υιοθέτηση αντίστοιχων πολιτικών και από άλλα κράτη. Ειδικότερα, ο Καναδάς υιοθέτησε το 2017 τη Φεμινιστική Διεθνή Πολιτική Βοήθειας υπό την υπουργό Εξωτερικών Chrystia Freeland. Συγκεκριμένα, η αναπτυξιακή βοήθεια που παρέχεται αποσκοπεί στην αντιμετώπιση της παγκόσμιας φτώχειας μέσα από την ενδυνάμωση των γυναικών και την αντιμετώπιση των έμφυλων ανισοτήτων (Global Affairs Canada, n.d.). Η Γαλλία, από το 2018, έχει υιοθετήσει ένα φεμινιστικό πλαίσιο εξωτερικής πολιτικής αντίστοιχο με εκείνο της Σουηδίας, το οποίο ανανεώθηκε για την περίοδο 2025–2030. Το πλαίσιο αυτό θέτει στο επίκεντρο της εξωτερικής πολιτικής τα δικαιώματα των γυναικών, την ισότητα των φύλων και την καταπολέμηση των έμφυλων διακρίσεων (Ministère de l’Europe et des Affaires étrangères, 2025). Το Μεξικό ήταν επίσης η πρώτη χώρα του «Παγκόσμιου Νότου» που υιοθέτησε φεμινιστική εξωτερική πολιτική το 2020 (Secretaría de Relaciones Exteriores, 2023). Το Λουξεμβούργο υιοθέτησε επίσης αντίστοιχη εξωτερική πολιτική το 2018 (WPS Focal Points Network, n.d.). Τέλος, χώρες όπως η Ισπανία και η Ολλανδία έχουν επίσης ενσωματώσει στοιχεία φεμινιστικής εξωτερικής πολιτικής, ενώ ολοένα και περισσότερα κράτη εξετάζουν την υιοθέτηση αντίστοιχων πλαισίων στο προσεχές μέλλον.
Πέρα από την εξωτερική της πολιτική, η Σουηδία εφαρμόζει και σε εσωτερικό επίπεδο ένα σύνολο πολιτικών που στοχεύουν στην ενίσχυση των δικαιωμάτων των γυναικών και στην προώθηση της έμφυλης ισότητας, έχοντας ως βασική αρχή ότι γυναίκες και άνδρες πρέπει να έχουν τα ίδια δικαιώματα και τις ίδιες ευκαιρίες στη ζωή και στην κοινωνία. Συγκεκριμένα, στη Σουηδία γυναίκες και άνδρες έχουν τα ίδια εργασιακά δικαιώματα και εφαρμόζονται πολιτικές οι οποίες διευκολύνουν τη συμφιλίωση επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής. Επιπλέον, αποτελεί ένα από τα πιο γενναιόδωρα κράτη σε ό,τι αφορά τις γονικές άδειες, τις οποίες μοιράζονται και οι δύο γονείς, ώστε να μην επιβαρύνεται μόνο ο ένας. Παράλληλα, ενθαρρύνεται η μεγαλύτερη παρουσία γυναικών σε ηγετικές θέσεις τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Τέλος, το κράτος έχει θεσπίσει ένα νομικό πλαίσιο που αποσκοπεί στην προστασία των γυναικών από τη βία και τις διακρίσεις (Sweden.se, n.d.).
Συμπερασματικά, η Σουηδία, μέσω της υιοθέτησης της φεμινιστικής εξωτερικής πολιτικής, κατόρθωσε να ασκήσει ήπια ισχύ, επηρεάζοντας ουσιαστικά και άλλα κράτη να κινηθούν στην ίδια κατεύθυνση σε ένα διαχρονικό ζήτημα. Η φεμινιστική αυτή προσέγγιση δεν συνιστά απλώς εργαλείο εξωτερικής πολιτικής, αλλά αντανακλά τις βαθύτερες κοινωνικές αξίες και την κουλτούρα της ισότητας και του σεβασμού που διαπερνούν το εσωτερικό της χώρας.
Μπάκας Ελευθέριος
Βιβλιογραφία
Sasakawa Peace Foundation USA. (n.d.). Soft power and morals in U.S. foreign policy. https://spfusa.org/publications/soft-power-and-morals-in-u-s-foreign-policy/
Government Offices of Sweden. (2018). Handbook: Sweden’s feminist foreign policy. https://www.swedenabroad.se/globalassets/ambassader/zimbabwe-harare/documents/handbook_swedens-feminist-foreign-policy.pdf
World Bank. (2018). Women, business and the law 2018: Key findings. https://thedocs.worldbank.org/en/doc/102741522965756861-0050022018/original/WBLKeyFindingsWebFINAL.pdf
Global Affairs Canada. (n.d.). International development policy. https://www.international.gc.ca/world-monde/issues_development-enjeux_developpement/priorities-priorites/policy-politique.aspx?lang=eng
Ministère de l’Europe et des Affaires étrangères. (2025). Stratégie internationale de la France pour une diplomatie féministe 2025–2030. https://www.diplomatie.gouv.fr/en/le-ministere/publications-programmes-et-documentation-institutionnelle/publications/documents-institutionnels/strategie-internationale-de-la-france-pour-une-diplomatie-feministe-2025-2030
Secretaría de Relaciones Exteriores. (2023, March 9). Mexico’s feminist foreign policy, one of three best in the world. https://www.gob.mx/sre/prensa/mexico-s-feminist-foreign-policy-one-of-three-best-in-the-world
WPS Focal Points Network. (n.d.). Luxembourg. https://wpsfocalpointsnetwork.org/luxembourg/
Sweden.se. (n.d.). Gender equality. https://sweden.se/life/equality/gender-equality
Πηγή εικόνας: https://unsplash.com/photos/men-holding-white-black-and-red-men-of-quality-respect-womens-equality-banner-on-road-r1OQfUIw3ns by Samantha Sophia





