
Η θαλάσσια διπλωματία της Τουρκίας αποτελεί κλειδί για την άσκηση της εξωτερικής πολιτικής της, επηρεαζόμενη φυσικά από τη στρατηγική της θέση μεταξύ Ευρώπης και Ασίας και την πρόσβαση που της παρέχεται στον έλεγχο κρίσιμων θαλάσσιων οδών όπως τα Στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων. Βασικότερα σημεία της ρητορικής της είναι η «Γαλάζια Πατρίδα», η αμφισβήτηση των ΑΟΖ (Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες) και η παροχή ασφάλειας στη Μαύρη Θάλασσα μέσω του ΝΑΤΟ. Τι συμβαίνει όμως με τη στρατιωτική διάσταση της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής στη Μεσόγειο;
Ξεκινώντας την ανάλυση, αξιοσημείωτη είναι η θέση της «Γαλάζιας Πατρίδας» («Mavi Vatan») στην τουρκική εξωτερική πολιτική. Το δόγμα παρουσιάστηκε τον Οκτώβριο του 2018 από τον Υπουργό Άμυνας της Τουρκίας και περιελάμβανε τη θαλάσσια περιοχή που καλύπτει 462.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα στο Αιγαίο Πέλαγος, την Κύπρο, την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα. Μέχρι τότε ο όρος «Mavi Vatan» αναφερόταν αποκλειστικά στις μελέτες του Τουρκικού Ναυτικού και ορισμένα άρθρα εφημερίδων, χωρίς καμία έγκριση ή χρήση από την τουρκική κυβέρνηση.
Η δήλωση περί δόγματος του Hulusi Akar περιλάμβανε όλους τους τομείς στους οποίους η Τουρκία είχε μέχρι τότε υψώσει αξιώσεις για κυριαρχικά δικαιώματα και δικαιοδοσία στο Αιγαίο Πέλαγος [δηλ. την περιοχή για την οποία έχει αδειοδοτήσει ΤΠΑΟ από τη δεκαετία του 1970 και έχει διεκδικήσει ευθύνες SAR (Έρευνας και Διάσωσης) από το 1988], καθώς και στην Ανατολική Μεσόγειο (άδειες στο ΤΠAO από νότια του συγκροτήματος Καστελόριζου και νότια και νοτιοανατολικά της Ρόδου μέχρι τον 28ο Μεσημβρινό), αλλά και δυτικότερα προς τα εξωτερικά όρια των ελληνικών χωρικών υδάτων 6 ναυτικών μιλίων από τα νησιά Κρήτη, Κάσο και Κάρπαθο. Έκτοτε η πολιτική αυτή έχει υιοθετηθεί πλήρως από την κυβέρνηση του Ερντογάν, αμφισβητώντας τις ΑΟΖ της Ελλάδας και της Κύπρου. Μάλιστα, σύμφωνα με το Τουρκο-Λιβυκό μνημόνιο του 2019, η γείτονα χώρα αγνοεί τα ελληνικά νησιά (όπως η Κρήτη) και ενώνει τις ΑΟΖ Τουρκίας-Λιβύης.
Παράλληλα, αξιοσημείωτη είναι η θέση του πολεμικού ναυτικού στη διπλωματία της Τουρκίας, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει αναβαθμιστεί ιδιαίτερα με νέα πλοία, ναυπηγήσεις πλοίων ερευνών (Barbaros), συλλογής πληροφοριών, ωκεανογραφικών κ.α. Πιο συγκεκριμένα, η Τουρκία έχει αναπτύξει πρόγραμμα ναυπηγήσεως του εθνικού πλοίου MILGEM, ως βάση για τη ναυπήγηση 8 κορβετών και 4 φρεγατών για το Τουρκικό Ναυτικό, πρόγραμμα προμήθειας 15 ελικοπτέρων SAR για τις ανάγκες της Διοίκησης Ασφάλειας Ακτών καθώς και ναυπήγηση έξι υποβρυχίων Type 214, αντίστοιχα των ελληνικών «Παπανικολής».
Η ενίσχυση αυτή του στρατιωτικού δυναμικού της έχει δώσει την ευκαιρία στην Τουρκία να προσανατολίσει τη συνολική της εξωτερική πολιτική σε 3 πυλώνες:
α) “Διπλωματία της Ομηρίας”,
β) Μετατροπή των Αμφισβητήσεων σε “Αδιαμφισβήτητη Κυριαρχία”,
γ) Διπλωματία και Πίεση στο Πεδίο της Μάχης.
Οι συγκεκριμένοι τομείς, συνοδευόμενοι από μια ισχυρή στρατιωτική δύναμη, έχουν δώσει στην Τουρκία την ‘αυτοπεποίθηση’ που απαιτείται για να ηγείται σε διεκδικήσεις.
Αναφορικά με τη “Διπλωματία της Ομηρίας”, ή «Hostage Taking Policy», η Τουρκία μέσω πιέσεων και κράτησης ομήρων κάνει επίδειξη της ισχύος της, όπως στο παράδειγμα του Andrew Brunson και του Serkan Golge, με το πρόσχημα της συμμετοχής σε τρομοκρατική οργάνωση.
Στη συνέχεια, η εξωτερική πολιτική των αμφισβητήσεων αφορά κυρίως την προσπάθεια της Τουρκίας να δημιουργεί τετελεσμένα γεγονότα σε αμφισβητούμενες καταστάσεις, επιδιώκοντας την κανονικοποίηση της συγκεκριμένης κατάστασης, όπως παραδείγματος χάρη την ύπαρξη τουρκικών πλοίων σε περιοχές όπως το Καστελόριζο και την Κύπρο.
Τέλος, με τον όρο «διπλωματία με στρατιωτική πίεση» εννοείται η ενίσχυση των θέσεών της μέσω στρατιωτικής απειλής, ενώ παράλληλα διεξάγει συζητήσεις. Συγκεκριμένα, χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση της Κύπρου, όπου ενώ διεξάγονταν συζητήσεις, η Τουρκία προχώρησε στην αποστολή στρατιωτικών πλοίων και γεωτρυπάνων στην κυπριακή ΑΟΖ.
Επιπλέον, η συμμετοχή της χώρας σε διεθνείς ναυτικές ασκήσεις, τόσο στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ όσο και σε πολυμερή συνεργασία με χώρες της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, λειτουργεί όχι μόνο ως επίδειξη στρατιωτικής ικανότητας αλλά και ως μέσο ενίσχυσης της διεθνούς συνεργασίας και προβολής ήπιας ισχύος. Η παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας μέσω του τουρκικού ναυτικού, όπως σε αποστολές στην Ανατολική Αφρική ή περιπτώσεις φυσικών καταστροφών, ενισχύει την εικόνα της Τουρκίας ως σταθερού και υποστηρικτικού διεθνούς παράγοντα. Ταυτόχρονα, η προώθηση του τουρκικού πολιτισμού μέσω ναυτικών επισκέψεων σε λιμάνια του εξωτερικού, πολιτιστικών εκδηλώσεων σε πλοία και ανταλλαγών πληρωμάτων αποτελεί έναν ιδιαίτερα αποτελεσματικό μηχανισμό πολιτιστικής επικοινωνίας.
Έτσι, η ναυτική διάσταση της τουρκικής πολιτιστικής διπλωματίας συνδυάζει στοιχεία σκληρής και ήπιας δύναμης, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση ενός πολυδιάστατου προφίλ εξωτερικής πολιτικής που υπερβαίνει τα παραδοσιακά εργαλεία προβολής.
Καταληκτικά, η ναυτική διπλωματία της Τουρκίας αποτελεί κεντρικό άξονα της εξωτερικής της πολιτικής, εξασφαλίζοντας την προώθηση των εθνικών της συμφερόντων. Σαφώς, η ναυτική πτυχή της ισχύος της εμπεριέχεται στην πολιτιστική της διπλωματία, συνδυάζοντας τόσο τη στρατιωτική της παρουσία όσο και το πολιτιστικό της προφίλ, ώστε να καταφέρει τη νομιμοποίηση των κινήσεών της στη θάλασσα, διεκδικώντας πρωταγωνιστικό ρόλο.
Αγγελική Βασιλική Μπούκη
Βιβλιογραφία
Pixabay. (n.d.). Boat, marine, ship, warship, sea [Photograph]. Retrieved March 4, 2025, from https://pixabay.com/photos/boat-marine-ship-warship-sea-4995864/
Υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδας. (n.d.). Χάρτης Θαλάσσιων Ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.Ανακτήθηκε από https://www.mfa.gr/images/docs/maps/en/map8.pdf.
Παούνης, Ν. (2018). Η Τουρκική Στρατηγική στην Ανατολική Μεσόγειο και το Δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας». ΕΛΙΑΜΕΠ. Ανακτήθηκε από https://www.eliamep.gr/wp-content/uploads/2018/05/93_2018_-WORKING-PAPER-_Νικόλαος-Παούνης.pdf.
Daily Sabah. (n.d.). Türkiye’s maritime diplomacy in the Eastern Mediterranean. Ανακτήθηκε από https://www.dailysabah.com/opinion/op-ed/turkiyes-maritime-diplomacy-in-the-eastern-mediterranean.
Foundation for Defense of Democracies (FDD). (2018, May 31). Erdogan’s hostage diplomacy: Western nationals in Turkish prisons. Ανακτήθηκε από https://www.fdd.org/analysis/2018/05/31/erdogans-hostage-diplomacy-western-nationals-in-turkish-prisons/.





