Le philhellénisme français pendant la guerre d’indépendance grecque : La jonction de la politique avec la culture

Le [i]philhellénisme, au début du 20ème siècle,  s’est exprimé par un grand mouvement de solidarité des nations européennes pour la libération du peuple grec dominé pour près de quatre siècles par l’Empire Ottoman.

Jean-Claude Bonnefond, « Officier grec blessé », 1826, Musée des
Beaux Arts de Lyon, https://www.wikiwand.com/fr/Claude_Bonnefond

En France, une grande onde de soutien a été soulevée pour contribuer significativement au commencement et à l’évolution de la lutte nationale grecque. Les philhellènes, armés de compassion et d’enthousiasme, ont donné de leur argent, leur temps mais aussi leur réputation ou même leur talent.

L’historien, Edgar Quinet, rapporte dans ses œuvres que les engagés volontaires étaient un mélange de « jeunes romantiques et d’anciens soldats des guerres napoléoniennes » qui apportaient « vêtements, nourriture et aide financière aux insurgés, déployant à cette fin bien les savoir-faire philanthropiques : quêtes à domicile, expositions, bals et concerts de charité, publications de témoignages, confection d’objets…».

Au niveau politique, après 1815, la Restauration de la monarchie s’installe en France.

Les turbulents événements de l’empire napoléonien ont eu comme résultat l’abri au scepticisme contre n’importe quelle forme d’un acte révolutionnaire, surtout pour maintenir l’équilibre des pouvoirs à la zone géographique européenne. Pourtant, le mouvement de solidarité grec est organisé par l’opposition libérale avec le Duc d’Orléans en tête.

Parmi les autres comités philhellènes en Europe, celui de Paris fut annoncé le 21 décembre 1824 en direction du vicomte François-René de Châteaubriand. Dans ses membres se trouve aussi le grand philologue Grec, Adamantios Korais. Le comité a offert son aide en essayant d’organiser une armée régulière à l’européenne et en prenant en charge les frais d’éducation des jeunes Grecs méritants. Après la bataille de Navarin, en 1827, et en tenant en compte le changement de comportement de la politique européenne face à la révolution grecque, le comité atteint son but et se délite peu à peu.

L’art a occupé une un grande place dans l’histoire du philhellénisme français. Deux événements déclenchèrent les réactions et la condamnation massive de la France ; Les massacres de l’ile de Chios et Missolonghi. Eugène Delacroix, lors du massacre est inspiré de la mort de Lord Byron et créa un tableau, en 1824, qui a aussitôt touché la conscience de la population française lors de son exposition à Paris. En 1826, il créa un deuxième tableau qui représente la Grèce en forme de femme sur les ruines de Missolonghi.

A son tour, Victor Hugo,  dans son poème « L’Enfant » décrit avec émission l’état psychologique de l’enfant qui survit le désastre de l’ile.

« [ii]Ah ! Pauvre enfant, pieds nus sur les rocs anguleux !

Hélas ! Pour essuyer les pleurs de tes yeux bleus

Comme le ciel et comme l’onde,

Pour que dans leur azur, de larmes orageux,

Passe le vif éclair de la joie et des jeux,

Pour relever ta tête blonde… »

Durant les années de la révolution grecque, dans les salons français ont été exposés environ 150 œuvres avec cette thématique, une chose remarquable qui n’est arrivée à aucun autre pays à part la France. Les artistes eux-mêmes se révoltèrent contre leur propre statut académique officiel pour faire surgir le mouvement du Romantisme.

L’élément religieux est également présent sur certains tableaux vu que les Grecs, dans cette guerre d’indépendance, se battent pour la survie du christianisme européen face à l’islamisme ottoman. Un exemple est le tableau de Vincent Nicolas Raverat, « Le jeune diacre », en 1824, inspiré par le poème homonyme du dramaturge, Casimir Delavigne :

« ..Il chantait, il pleurait, quand d’une tour voisine

   Un musulman se lève, il court, il est armé…

   L’étincelle jaillit, le salpêtre a fumé,

   L’air siffle, un cri s’entend…l’hymne pieux expire… »

Vincent Nicolas de Raverat, « La mort du jeune diacre de Messène », 1824 / paletaart2

Delavigne à travers ses poèmes essaie de ressusciter l’héritage ancien et rappeler aux insurgés Grecs les exploits de leurs ancêtres pour faire remonter leur moral.

« …sommets de Taygète, débris du Pirée, Sparte entendez-vous leurs cris victorieux? La Grèce a des vengeurs, la Grèce est délivrée, la Grèce a retrouvé ses héros et ses dieux… »

« …debout, la lyre en main, a l’aspect de deux camps,

       Ainsi chantait le vieux Tyrtée.

       Pour la Grèce ressuscitée… »

Jean-Claude de Bonnefond, par sa peinture « Cérémonie de l’eau sainte dans l’église de Saint-Athanase des Grecs à Rome », en 1830, fait illustrer l’origine du peuple grec, son passé vivement connecté avec son présent et son lien incontestable avec la culture européenne et les empires glorieux d’autrefois.

Jean-Claude de Bonnefond « Cérémonie de l’eau sainte dans l’église de Saint-Athanase des Grecs/ à Rome », 1830, Musée des Beaux Arts de Lyon, https://fracademic.com/dic.nsf/frwiki/378590
 

Pierre-Jean de Béranger (1780-1857), un grand poète originaire de Paris, a dédié plein de ses vers afin d’accentuer son admiration pour l’histoire, la beauté du paysage ainsi que les héros de la guerre de l’indépendance grecque. Sa contribution et celle de Chateaubriand a été considérée tellement importante que la municipalité de la ville d’Athènes a donné leurs noms à deux rues très centrales.

… Tout jeune aussi, je rêvais à la Grèce;

       En vain faut-il qu’on me traduise Homère,

      Oui, je fus grec ; Pythagore a raison

      Sous Périclès j’eus Athènes pour mère;

 … La liberté que de loin je salue

      Me crie : accours, Thrasybule est vainqueur.

      Partons ! Partons ! La barque est préparée.

      Laisse ma muse aborder au Pirée; …”

Extrait du poème “Le voyage imaginaire”, par Pierre-Jean de Béranger

La solidarité des philhellènes français fut tellement pénétrante en termes de la stimulation mentale et psychologique pour les grecs combattants ; les peintures, les chants, les poèmes, les vers lyriques leur ont rappelé d’où ils venaient et renforçaient la cause de leur insurrection.

La révolution grecque a eu une telle influence dans l’esprit des français pour que Edgar Quinet se demande après quelques années ; [iii]« Qui se souvient aujourd’hui de l’émotion qu’éveillait le nom seul de la Grèce, de 1821 à 1829 ? »

Références:

[i] Philhellénisme: du grec «φίλος» = “ami” + « hellénisme » = «  grec », est celui qui aime la Grèce

[ii] Victor Hugo, “L’enfant”, Les orientales, 1829

[iii] https://www.persee.fr/doc/keryl_1275-6229_1994_act_4_1_905

Despina Manesi

Stagiaire de l’IHDC en France

Εγγραφείτε. Κάντε εγγραφή για να μην χάσετε μελλοντικές δημοσιεύσεις.

You can unsubscribe at any time. By signing up you are agreeing to our Terms of Service and Privacy Policy. This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.

ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Αρχείο Ηνωμένου Βασιλείου

Φορείς Πολιτιστικής Διπλωματίας Ηνωμένου Βασιλείου

Το Ηνωμένο Βασίλειο, βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι, καθώς η απόφαση για έξοδο από την Ε.Ε. (Brexit) έφερε επιπτώσεις και στη διεθνή εικόνα και φήμη της χώρας. Επομένως, θα χρειαστεί μια νέα προσέγγιση, προκειμένου να προωθηθούν αποτελεσματικά τα εθνικά συμφέροντα της χώρας, με ενισχυμένη δημόσια διπλωματία και διεθνείς πολιτιστικές σχέσεις.

Η Αγγλική γλώσσα, η οποία χρησιμοποιείται ως δεύτερη ή ως επίσημη γλώσσα σε πολλές χώρες του κόσμου, το τηλεοπτικό δίκτυο BBC (το μεγαλύτερο δίκτυο ΜΜΕ στον κόσμο με παρουσία στην τηλεόραση, το ραδιόφωνο και το διαδίκτυο σε περισσότερες από 30 γλώσσες και ένα ακροατήριο 269 εκατομμυρίων ανθρώπων κάθε εβδομάδα)κυρίαρχοι πολιτιστικοί οργανισμοί όπως το Βρετανικό μουσείο και το V&Aβραβευμένες τηλεοπτικές σειρές όπως το Sherlock, ναυαρχίδες του κινηματογράφου όπως ο James Bond και το Star Wars, η μουσική παραγωγή του David Bowie και του Ed Sheeranη λογοτεχνία του Σαίξπηρ και της Άγκαθα Κρίστι και αθλητικές διοργανώσεις όπως η Premier League, είναι μερικά από τα πιο δυνατά παραδείγματα και πλεονεκτήματα στον τομέα του πολιτισμού και της δημιουργικότητας του Ηνωμένου Βασιλείου.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η άσκηση της πολιτιστικής διπλωματίας βασίζεται στην ανταλλαγή ιδεών, αξιών και του πολιτισμού προκειμένου να ενδυναμωθεί η σχέση της χώρας με τον κόσμο και τις υπόλοιπες χώρες και επίσης να προωθηθούν η επιρροή της, η απασχόληση και η ανάπτυξη ως θεματοφύλακες του μέλλοντος της χώρας.

Το Υπουργείο Ψηφιακής πολιτικής, παιδείας, πολιτισμού, ΜΜΕ και αθλητισμού, συνεργάζεται με το Βρετανικό συμβούλιο, το Υπουργείο Εξωτερικών (Foreign Office) και άλλους κυβερνητικούς φορείς για να προωθήσουν πρωτοβουλίες, όπως η καμπάνια GREAT και πολιτιστικές συνεργασίες με άλλες χώρες.

Το 2006, δημιουργήθηκε το συμβούλιο Δημόσιας Διπλωματίας, σε μια προσπάθεια αναθεώρησης των πρακτικών της δημόσιας διπλωματίας στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το συμβούλιο είναι υπεύθυνο, για τη δημιουργία εθνικής στρατηγικής δημόσιας διπλωματίας, προκειμένου να υποστηριχθούν τα διεθνή συμφέροντα και οι στόχοι του Ηνωμένου Βασιλείου. Τα μέλη του συμβουλίου είναι το Υπουργείο Εξωτερικών, το Βρετανικό Συμβούλιο και η Παγκόσμια Υπηρεσία του BBC.

Σε συνεργασία με τους βασικούς ενδιαφερόμενους, συμπεριλαμβανομένου του Foreign Office, του Βρετανικού Συμβουλίου και των πολιτιστικών οργανισμών, το Υπουργείο Ψηφιακής πολιτικής, Παιδείας, Πολιτισμού, ΜΜΕ και Αθλητισμού, ανέπτυξε το 2010 την πολιτική Πολιτιστικής Διπλωματίας. Οι γενικοί στόχοι ήταν η ενθάρρυνση και η στήριξη του πολιτιστικού τομέα για την ανάπτυξη διεθνών συνεργασιών σε τομείς με συγκεκριμένη πολιτιστική και/ή κυβερνητική προτεραιότητα. Παράλληλα, η καλύτερη δυνατή αξιοποίηση με τον καλύτερο δυνατό τρόπο του οφέλους και του αντίκτυπου της πολιτιστικής διπλωματίας, ιδιαίτερα μετά τη λήξη συγκρούσεων.

Από τα παραπάνω, παρατηρούμε ότι στην περίπτωση του Ηνωμένου Βασιλείου, η άσκηση της πολιτιστικής διπλωματίας δεν είναι αρμοδιότητα ενός μόνο υπουργείου και πως συμπεριλαμβάνει τη συλλογική προσπάθεια και την αλληλεπίδραση πολλών παραγόντων, για την προώθηση των πολιτικών που συμβάλλουν στην ενίσχυση της πολιτιστικής διπλωματίας. Οι συντονισμένες προσπάθειες όλων των προαναφερόμενων φορέων του Ηνωμένου Βασιλείου, συντελούν στην ευρεία αναγνώριση της Ήπιας ισχύος της χώρας.

Πρόσφατα δημοσιεύθηκε το σχέδιο δράσης του Υπουργείου Ψηφιοποίησης, Πολιτισμού, Παιδείας, Μέσων και Αθλητισμού, το οποίο μεταξύ άλλων έχει σκοπό τη διατήρηση και ενίσχυση της αίσθησης υπερηφάνειας και συνοχής στη χώρα, να προσελκύσει νέα άτομα να επισκεφτούν και να εργαστούν στη χώρα, να μεγιστοποιήσει και να αξιοποιήσει την ήπια ισχύ του Ηνωμένου Βασιλείου.

Στις ενέργειες, συμπεριλαμβάνονται η ενίσχυση της Βρετανικής παρουσίας στο εξωτερικό διαμέσου της πολιτιστικής διπλωματίας, διεθνών επισκέψεων και του προγράμματος «Great», η προώθηση των πολιτιστικών εξαγωγών για την αύξηση της αξίας τους στην οικονομία της χώρας, η συνεισφορά στην παράλληλη κυβερνητική ατζέντα της ήπιας ισχύος και ευημερίας, η χρησιμοποίηση της συλλογής έργων τέχνης της κυβέρνησης , προκειμένου για να προωθηθούν οι τέχνες, η κληρονομιά και ο πολιτισμός της χώρας, μέσω της δημιουργίας εκθέσεων σε υπουργικά και διπλωματικά κτίρια σε όλον τον κόσμο και της συνεισφοράς στην ήπια ισχύ.

Το Υπουργείο Εξωτερικών και Κοινοπολιτείας, είναι υπεύθυνο κυρίως για την διεθνή πολιτική, χωρίς όμως να απουσιάζουν ενέργειες πολιτιστικής διπλωματίας, ως κατεξοχήν φορέας της επίσημης διπλωματίας της χώρας. Άλλωστε στο υπουργείο υπάγονται οι πρεσβείες που είναι υπεύθυνες για την μεταφορά των πολιτικών και της εικόνας της χώρας στο εξωτερικό. Διαθέτει ένα παγκόσμιο δίκτυο πρεσβειών και προξενείων, απασχολώντας πάνω από 14.000 άτομα σε περίπου 270 διπλωματικά γραφεία. Συνεργάζεται με διεθνείς οργανισμούς για την προώθηση των συμφερόντων του Ηνωμένου Βασιλείου και της παγκόσμιας ασφάλειας. Προωθεί τα συμφέροντα και τις αξίες του Ηνωμένου Βασιλείου διεθνώς, υποστηρίζει τους πολίτες και τις επιχειρήσεις ανά τον κόσμο, στηρίζοντας την παγκόσμια επιρροή και την ευημερία της χώρας. Όραμα του είναι να οικοδομήσει μια πραγματικά «παγκόσμια Βρετανία», η οποία θα πρωταγωνιστεί στην παγκόσμια σκηνή.

Μεταξύ άλλων, στηρίζει κορυφαίους μελετητές με ηγετική ικανότητα να παρακολουθήσουν μεταπτυχιακά μαθήματα στο Ηνωμένο Βασίλειο με υποτροφίες Chevening και νέους Αμερικανούς να σπουδάσουν στο Ηνωμένο Βασίλειο με υποτροφίες Marshall. Προωθεί την ευημερία και την ανάπτυξη μέσω του Δικτύου Επιστήμης και Καινοτομίας, καθώς και μερικές από τις εργασίες της κυβέρνησης για τη διεθνή ανάπτυξη, (μεταξύ άλλων την προώθηση της βιώσιμης παγκόσμιας ανάπτυξης, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της κλιματικής αλλαγής και της πρόληψης των συγκρούσεων).

Το Βρετανικό Συμβούλιο, είναι ο διεθνής οργανισμός του Ηνωμένου Βασιλείου με αρμοδιότητα στις διεθνείς πολιτιστικές σχέσεις, με αντιπροσωπείες σε τουλάχιστον 110 χώρες προωθώντας την Αγγλική γλώσσα, ενθαρρύνοντας την πολιτιστική, επιστημονική και εκπαιδευτική συνεργασία με το Ηνωμένο Βασίλειο. Η δράση του επικεντρώνεται στις ευκαιρίες πολιτιστικής ανάπτυξης, στις νέες συνεργασίες και στις πολιτιστικές σχέσεις.

Μουσεία, κληρονομιά και Οργανισμοί:

Βρετανικό Μουσείο φορέας πολιτιστικής διπλωματίας με πληθώρα αρχαιολογικών και εθνογραφικών στοιχείων-ευρημάτων.

Βρετανική Βιβλιοθήκη με αρχαία και μεσαιωνικά χειρόγραφα καθώς και παπύρους .

Ζωολογικός κήπος του Λονδίνου

Βασιλικός Βοτανικός κήπος του Λονδίνου

Πανεπιστήμια και οι βιβλιοθήκες τους όπως University of Gambridge, Oxford κ.α.

Art galleries: National Gallery, the Victoria and Albert Museum, the National Portrait Gallery, two Tate galleries—Tate Britain (with superb collections of John Constable and the Pre-Raphaelites) and Tate Modern—and the Wallace Collection.

Αθλητισμός και δημιουργία: ποδόσφαιρο, ράγκμπι, κολύμβηση κ.τ.λ.

ΜΜΕ και δημοσιεύσεις : Daily newspapers published in London include The Times, one of the world’s oldest newspapers; The Sun, a tabloid that is the country’s most widely read paper, with circulation in the millions; the The Daily Telegraph; and The Guardian (also published in Manchester). Major regional dailies include the Manchester Evening News, the Wolverhampton Express and Star, the Nottingham Evening Post, and the Yorkshire Post. Periodicals, such as The Economist, also exert considerable international influence.

International Council of Museums (ICOM)

ICOM is the only international organisation representing museums and museum professionals. It has more than 32,000 members and is made up of National Committees, which represent 136 countries and territories, and International Committees, which gather experts in museum specialities worldwide.

ICOM International Committees

The 30 International Committees bring together professional experts covering all aspects of museum activity. Their annual meetings offer the opportunity for UK museums professionals to extend their networks of international contacts. The ICOM events calendar lists the dates of annual International Committee meetings.

ICOM UK

ICOM UK is the National Committee of ICOM in the UK and is a gateway to the global museum community and the only UK museum association with a dedicated international focus. In addition to leading on two working internationally programmes – the annual Working Internationally Conference and the Working Internationally Regional Project – ICOM UK also offers bursaries for ICOM UK members to attend ICOM Triennial Meetings, International Committee meetings, and other conferences with a demonstrable international remit.

Visiting Arts

Visiting Arts’ purpose is to strengthen intercultural understanding through the arts.  It provides tools to help the cultural sector to work more effectively and efficiently worldwide

World Cultures Connect (WCC)

WCC is a global cultural information site.  It connects artists and cultural organisations across the globe by allowing them to promote their work, make new connections, identify opportunities, and discover new partners, markets, and audiences.  The discussion forum is a useful way to share information and advice, and take part in discussions, on working internationally.

Heritage Without Borders (HWB)

Heritage Without Borders is a unique charity working in developing countries to build capacity in heritage skills in situations of poverty and reconstruction, and to provide life-transforming work experience for volunteer students and professionals in the heritage sector.

University Museums Group (UMG)

Universities work on a global stage and their museums play a key role in this international approach.  UMG supports and advocates for the university museum sector in England, Wales, and Northern Ireland.  Working alongside their sister organisation University Museums in Scotland UMIS it represents the interests of university museums to funders and stakeholders, and also maintains close links with the international body for university museums, UMAC

The Art of Partnering report by Kings College London

The Art of Partnering is the final report of a Cultural Enquiry in collaboration with the BBC, which explored the role partnership plays in enabling publicly funded cultural institutions to enhance the quality and diversity of their work across the UK.

National Museum Directors’ Council (NMDC)

NMDC represents the leaders of the UK’s national collections and major regional museums. Its members are the national and major regional museums in England, Northern Ireland, Scotland, and Wales, the British Library, The National Library of Scotland, and the National Archives. While their members are funded by government, the NMDC is an independent, non-governmental organisation.

British Council

The British Council is the UK’s international organisation for cultural relations and educational opportunities. It has offices in over 100 countries across six continents. Each British Council office overseas has its own country website which can be accessed via the British Council’s home page.

UK Registrars Group (UKRG)

The UKRG is a non-profit membership association set up in 1979.  It provides a forum for exchanging ideas and expertise between registrars, collection managers and other museum professionals in the United Kingdom, Europe and worldwide.

Through the UKRG website, members can access a number of resources aimed at registrars, or those who undertake the work of registrars.  These include publications relevant to international loans and exhibitions, such as facilities reports, guidance and top tips, and links to other online resources.

International Federation of Arts Councils and Culture Agencies (IFACCA)

IFACCA produces ACORNS, an online news service for and about arts councils and culture agencies, which contains news from arts and culture funding agencies and a digest of resources, such as links to websites, new publications, jobs, conferences, and events.

I am tab #2 content. Click edit button to change this text. A collection of textile samples lay spread out on the table – Samsa was a travelling salesman.
I am tab #3 content. Click edit button to change this text. Drops of rain could be heard hitting the pane, which made him feel quite sad. How about if I sleep a little bit longer and forget all this nonsense.