
Οι περισσότερες επαναστάσεις αποτυγχάνουν να περιοριστούν στα εθνικά σύνορα του κράτους στο οποίο πρωτοεμφανίζονται, με αποτέλεσμα να έχουν συχνά περιφερειακές αλλά και παγκόσμιες πολιτικές επιπλοκές. Η Ισλαμική Επανάσταση στο Ιράν δεν αποτελεί εξαίρεση, εφόσον το τέλος της νοηματοδοτεί την αρχή μιας μακρά περιόδου προσπαθειών αύξησης της περιφερειακής επιρροής της Τεχεράνης στον περίγυρο της. Τα μέσα που επιλέχθηκαν για την μετάδοση των κεντρικών ιδεών της επανάστασης, ενέπιπταν κυρίως στο φάσμα της ήπιας ισχύος, με τη θρησκευτική, τουριστική, ψηφιακή και αρχαιολογική διπλωματία να πρωτοστατούν στο εγχείρημα. Ωστόσο, ένα από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία, με το οποίο έχουν εμπλουτιστεί οι ιρανικές προσπάθειες, ειδικά τις τελευταίες τρείς δεκαετίες, είναι η διπλωματία της υγείας.
Η διπλωματία της υγείας αποτελεί πρακτική περισσότερων από 150 χρόνων, εφόσον ως σημείο εκκίνησης της ορίζεται το έτος 1851, με τη συγκέντρωση ευρωπαϊκών κρατών στο πρώτο Διεθνές Συνέδριο Υγιεινής στο Παρίσι, μετά από έκκληση της Γαλλικής Δημοκρατίας για την τυποποίηση των κανονισμών καραντίνας κατά της εξάπλωσης της χολέρας, της πανώλης και του κίτρινου πυρετού. Πάρα ταύτα ο όρος, τα πρώτα χρόνια χρήσης του, αφορούσε ιδίως θέματα υγείας που ξεπερνούν τα εθνικά σύνορα και απαιτούν παγκόσμιες συμφωνίες για να διευθετηθούν. Σταδιακά, τα κράτη χρησιμοποίησαν την διπλωματία της υγείας για διαφορετικούς σκοπούς, όπως τη βελτίωση του διεθνούς κύρους τους με την επίδειξη των επιτευγμάτων τους σε ιατρικούς τομείς. Χώρες όπως η Βραζιλία, η Ρωσία, η Ινδία και η Κίνα είναι εξέχοντα δείγματα κρατών που επιδιώκουν να εκπληρώσουν παραδοσιακούς στόχους της εξωτερικής πολιτικής τους μέσω της ιατρικής διπλωματίας.
Στις χώρες που ασκούν διπλωματία της υγείας για την προώθηση των συμφερόντων τους, έμελλε να προστεθεί -όπως προαναφέρθηκε- μετά το τέλος της Ισλαμικής Επανάστασης, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν. Από το 1989 έως το 2005, ο αγώνας προώθησης της οικονομικής ανάπτυξης οδήγησε σε αξιοσημείωτες καινοτομίες στο επιστημονικό πλαίσιο και την ιατρική. Για παράδειγμα, το Ιράν ήταν η δεύτερη χώρα στον κόσμο που πραγματοποίησε επιτυχημένα μεταμόσχευση παγκρέατος και η τέταρτη που προέβη σε μεταμόσχευση νεφρού, απαριθμώντας πλέον παραπάνω από 2000 νεφρικές μεταμοσχεύσεις κάθε χρόνο. Επίσης, στη φαρμακευτική, τα ιρανικά εργαστήρια έχουν αναπτύξει φάρμακα για τη θεραπεία ασθενειών, όπως λοιμώξεις HIV και AIDS (IMOD), το διαβητικό έλκος ποδιού (Angipars) ενώ παράγουν παράλληλα μαζικά αντισταμινικά και άλλα φάρμακα που παλαιότερα εισήγαγαν. Πιο συγκεκριμένα το Ιράν, τα τελευταία χρόνια, παράγει και καλύπτει εσωτερικά το 97% των φαρμακευτικών του αναγκών. Επιπλέον, το Ιράν ανήκει σε μια από τις δέκα χώρες που εργάζονται για την παραγωγή ανθρώπινων εμβρυικών βλαστοκυττάρων ή και την μεταμόσχευση των τελευταίων σε περιπτώσεις τραυματισμών του νωτιαίου μυελού, της καρδιακής ανακοπής και της λεύκης.
Η ανωτέρω εκτενής ιατρική έρευνα καθιστά το Ιράν την ηγετική χώρα στη Μέση Ανατολή, αναφορικά με τα πεδία της υγείας, της νανοτεχνολογίας, της φαρμακευτικής και της τεχνητής νοημοσύνης. Το κύρος του Ιράν στον τομέα της ιατρικής ενισχύθηκε, όπως είναι έντονα διακριτό, την περίοδο από το 2011 έως το 2015, όπου σημειώθηκαν πολυπληθείς ερευνητικές συνεργασίες του Πανεπιστημίου Ιατρικών Επιστημών της Τεχεράνης με 516 πανεπιστήμια σε 31 Ευρωπαικές Χώρες, συμπεριλαμβανομένων της Μ. Βρετανίας, της Γερμανίας, της Σουηδίας, της Αυστραλίας, της Ιαπωνίας, της Ινδίας και της Κίνας. Η συνεργασία στην έρευνα διευρύνθηκε και στο δυτικό ημισφαίριο με την εκπόνηση 1.074 ακαδημαϊκών εργασιών με ινστιτούτα των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, 65 με τον Καναδά και μικρότερους αριθμούς με πανεπιστήμια της Βραζιλίας και της Αργεντινής. Παράλληλα, το 2020, 22 σχολές Ιατρικής από τις 70 που διαθέτει η χώρα, κατατάχθηκαν ανάμεσα στις καλύτερες παγκοσμίως, ενώ στο πεδίο της φαρμακευτικής το Ιράν καταλαμβάνει την 7η θέση στη διεθνή κατάταξη.
Άλλοι παράγοντες που ευνόησαν την άμεση ενεργοποίηση της ιρανικής διπλωματίας της υγείας συνδέονται με τις αμερικανικές παρεμβάσεις στο Αφγανιστάν το 2001 και το Ιράκ το 2003, την ισραηλινή επίθεση στο Λίβανο το 2006 και μετά το 2011 τον εμφύλιο πόλεμο στη Συρία. Στον απόηχο των ένοπλων συρράξεων απαριθμούνταν δεκάδες κατεστραμμένες νοσοκομειακές υποδομές και εργαστήρια. Η Τεχεράνη άδραξε την ευκαιρία άσκησης ιατρικής διπλωματίας μέσω της κατασκευής κέντρων περίθαλψης. Προκειμένου να αποφευχθεί μια ενδοκοινοτική αναταραχή μεταξύ των Ιρανών πολιτών, οι δράσεις ανέγερσης των νοσοκομείων δεν έγιναν γνωστές στα εγχώρια μέσα ενημέρωσης. Υπολογίζεται, ωστόσο, ότι περισσότερα από 20 νοσοκομεία κατασκευάστηκαν συνολικά στη Λίβανο, το Ιράκ, το Αφγανιστάν και τη Συρία από το 2007 έως το 2016. Τα ιατρικά αυτά κέντρα προορίζονταν αρχικά για την αποκατάσταση των τραυματισμένων στη μάχη. Στην πορεία, οι πολίτες των προαναφερθέντων κρατών συχνά επωφελούνται από τις προσιτές τιμές των Ιρανικών κέντρων.
Εν κατακλείδι, οι προσιτές τιμές, η ιατρική έρευνα και η καινοτομία έχουν οδηγήσει πληθώρα χωρών της Μέσης Ανατολής να επιλέγουν το Ιράν ως χώρα αποστολής των ασθενών τους που έχουν ανάγκη εξειδικευμένης περίθαλψης. Συνεπώς αποδεικνύεται, ότι η διπλωματία της υγείας του Ιράν δύναται να κριθεί αποτελεσματική, αφού η επιλογή της ως χώρα περίθαλψης από γείτονες χώρες, εξυπηρετεί το διττό σκοπό της Τεχεράνης: αφενός να αυξήσει την απασχόληση και την οικονομία του μέσω του ιατρικού τουρισμού και αφετέρου να συνδεθεί με θετικά επιτεύγματα στη διεθνή σκηνή.
Μαρία Παπαδογιάννη
Βιβλιογραφία:
Dolatabadi, A. & Kamrava, M. (2021). Medical Diplomacy and Iranian Foreign Policy. Sociology of Islam. 9 (1), 1-17. https://www.researchgate.net/publication/348809497_Medical_Diplomacy_and_Iranian_Foreign_Policy
Mokhtari, K., Mohammadzadeh, M. (2019). Medical Tourism Opportunities: Iran as a Destination Country for Azerbaijani Medical Tourists. World Sociopolitical Studies. 3 (4), 789-837. https://doi.org/10.22059/wsps.2020.300095.1140
Dolatabadi, A. & Kamrava, M. (2021). The Covid-19 Pandemic and Iranian Health Diplomact. Middle East Policy. 28 (3-4), 55-71. https://doi.org/10.1111/mepo.12592
Asadi-Lari, M., Ahmadi Teymourlouy, A., Maleki, M. et al. Challenges and opportunities for Iranian global health diplomacy: lessons learned from action for prevention and control of noncommunicable diseases. Health Res Policy Sys 19, 152 (2021). https://doi.org/10.1186/s12961-021-00800-3
Dehghan, R. , Reshadatjoo, H., Talebi, K. , Dargahi, H, Salamat, P. (2021). Iran Health Tourism’ Strategic Analysis in Corona Situation. Journal of Payavard Salamat. 14 (6) , 519-534. http://payavard.tums.ac.ir/article-1-7051-en.html
Ghasemi, P., Mehdiabadi, A., Spulbar, C., Birau, R. (2021). Ranking of Sustainable Medical Tourism Destinations in Iran: An Integrated Approach Using Fuzzy SWARA- PROMETHEE. Sustainability. 2021; 13(2):683. https://doi.org/10.3390/su13020683.
Ruland, A. (2022). Learning from rivals: the role of science diplomats in transferring Iran’s health house policy to the US. Taylor & Francis Online. 19 (8), 1311-1327. https://doi.org/10.1080/14747731.2022.2062845
Asadi, R. (2011). Strategies for Development of Iran Health Tourism. European Journal of Social Sciences. 23 (3), 329-344. https://www.researchgate.net/publication/215897808_Strategies_for_Development_of_Iran_Health_Tourism
Yüksel, E., Ezzeddine, N., Netjes, R., Noun, B., Tekines, H., & van Veen, E. (2020). Pandemic or pandemonium?: Covid-19 and conflict in the Middle East. Clingendael Institute. http://www.jstor.org/stable/resrep24648





