
Η περιβαλλοντική διπλωματία της Ελβετίας αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της προσέγγισης της «ήπιας ισχύος» (soft power) μιας χώρας που αξιοποιεί τόσο κρατικούς θεσμούς όσο και ιδιωτικούς δρώντες, προκειμένου να διαμορφώσει διεθνείς πολιτικές στους τομείς της κλιματικής αλλαγής, της διαχείρισης φυσικών πόρων και της βιώσιμης ανάπτυξης. Η Ελβετία, παρά το μικρό της μέγεθος, καταλαμβάνει σημαντικό ρόλο στο διεθνές περιβαλλοντικό πεδίο, χάρη στον συνδυασμό τεχνογνωσίας, διπλωματικής παράδοσης και ενεργούς συμμετοχής σε παγκόσμιους οργανισμούς.
Ένα αξιοσημείωτο στοιχείο της ελβετικής προσέγγισης είναι η πρωτοβουλία Blue Peace, η οποία συνδυάζει τη διπλωματία με την αναπτυξιακή συνεργασία για την ειρηνική διαχείριση υδάτινων πόρων. Η πρωτοβουλία αυτή βοηθά χώρες που μοιράζονται ποτάμια ή υπόγεια υδατικά συστήματα να διαχειρίζονται συγκρούσεις γύρω από το νερό με βιώσιμο τρόπο. Η Ελβετία προσφέρει τεχνική και πολιτική υποστήριξη, αξιοποιώντας τη δική της εμπειρία συνεργασίας σε διακρατικά υδρογραφικά συστήματα (π.χ. τον Ρήνο) ως πρότυπο (Swiss Agency for Development and Cooperation [SDC], 2023).
Σε επίπεδο θεσμικής υποστήριξης, η Ομοσπονδιακή Διεύθυνση Εξωτερικών Υποθέσεων (FDFA) έχει ενσωματώσει την περιβαλλοντική διάσταση στην εξωτερική πολιτική της. Ο φορέας συνεργάζεται στενά με άλλες υπηρεσίες, όπως η Ομοσπονδιακή Γραμματεία Οικονομικών Υποθέσεων (SECO) και η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Περιβάλλοντος (FOEN), ώστε να εξασφαλίζεται συνοχή μεταξύ περιφερειακής και διεθνούς συνεργασίας και περιβαλλοντικών στόχων (FDFA, 2024). Στην εξωτερική της στρατηγική, η Ελβετία επιδιώκει να ενισχύσει τις διεθνείς συμφωνίες για το κλίμα, τη βιοποικιλότητα και τη ρύπανση, υποστηρίζοντας, μεταξύ άλλων, πολυμερή περιβαλλοντικά όργανα.
Ένα πιο «καινοτόμο» πεδίο διπλωματίας είναι αυτό της επιστημονικής, ή «science», διπλωματίας. Η Ελβετία διαθέτει ισχυρό οικοσύστημα έρευνας και καινοτομίας, όπου η δημόσια χρηματοδότηση, μέσω του Ελβετικού Εθνικού Ταμείου Επιστημονικής Έρευνας, και ο ιδιωτικός τομέας συνεργάζονται στενά (Schlegel, 2014). Η επιστημονική διπλωματία αξιοποιείται ως εργαλείο εξαγωγής τεχνογνωσίας σε διεθνή πλαίσια και ενίσχυσης της πολιτικής επιρροής της χώρας. Σχετική ακαδημαϊκή μελέτη αποτυπώνει το «οικοσύστημα» της ελβετικής science diplomacy, εντοπίζοντας θεσμούς όπως το Swissnex, το GESDA και τον Ειδικό Εκπρόσωπο για την Επιστημονική Διπλωματία (Saric et al., 2024).
Ένας ιδιαίτερα σημαντικός άξονας της περιβαλλοντικής διπλωματίας της Ελβετίας είναι η έννοια του One Health, μια ολιστική προσέγγιση που συνδέει την υγεία των ανθρώπων, των ζώων και του περιβάλλοντος. Μέσω πολιτικής πρότασης της Geneva Science-Policy Interface και του Πανεπιστημίου της Γενεύης, η Ελβετία καλείται να αξιοποιήσει το διπλωματικό της δίκτυο και την επιστημονική της ισχύ, προκειμένου να πρωταγωνιστήσει στην παγκόσμια διακυβέρνηση του One Health (Utzinger, 2022). Προτείνονται δράσεις όπως η δημιουργία μόνιμης συμβουλευτικής επιτροπής One Health και η χρηματοδότηση ερευνητικών πρωτοβουλιών σε χώρες υψηλού κινδύνου.
Παράλληλα, η διεθνής περιβαλλοντική νομοθεσία ενισχύεται μέσω της συμμετοχής της Ελβετίας σε διακυβερνητικά όργανα και ομάδες διαπραγμάτευσης. Ενδεικτικά, η Ελβετία είναι ιδρυτικό μέλος της Environmental Integrity Group (EIG) στο πλαίσιο της UNFCCC, όπου συνεργάζεται με κράτη όπως το Μεξικό και η Νότια Κορέα, προωθώντας διαπραγματεύσεις με γνώμονα την περιβαλλοντική ακεραιότητα (United Nations, n.d.).
Ένας ακόμη σημαντικός θεσμός είναι το Geneva Water Hub, ένας κόμβος έρευνας και χάραξης πολιτικής στη Γενεύη, που ιδρύθηκε από το Πανεπιστήμιο της Γενεύης και την ελβετική κυβέρνηση. Το κέντρο εξειδικεύεται στην «υδροδιπλωματία», δηλαδή στη διαχείριση διασυνοριακών υδάτινων πόρων και στην πρόληψη συγκρούσεων (Geneva Water Hub, n.d.). Μέσω αυτής της πλατφόρμας, η Ελβετία προωθεί πρακτικές συνεργασίας και διαπραγμάτευσης μεταξύ κρατών, ενισχύοντας την ειρήνη και τη βιωσιμότητα.
Σημαντικό ρόλο στον ιδιωτικό και πολιτικό διάλογο διαδραματίζουν και μη κυβερνητικοί φορείς, όπως η Public Eye, μια ελβετική οργάνωση για τη βιωσιμότητα και τη διεθνή ανάπτυξη. Η Public Eye ασκεί πίεση τόσο στην ελβετική κυβέρνηση όσο και σε ελβετικές επιχειρήσεις, ζητώντας υπεύθυνη επιχειρηματικότητα, σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα και περιβαλλοντική προστασία (Public Eye, n.d.). Μέσω εκστρατειών, έρευνας και διεθνών συνεργασιών, η Public Eye επηρεάζει την περιβαλλοντική πολιτική και ασκεί «ήπια διπλωματία» από τη βάση της κοινωνίας των πολιτών.
Όσον αφορά την πολιτιστική πολιτική, η Ελβετία, μέσω της εξωτερικής της πολιτικής, επιδιώκει να προωθήσει τη δημιουργικότητα, την καινοτομία και τη συνεργασία στον χώρο των τεχνών και του πολιτισμού. Στην εξωτερική στρατηγική της FDFA, δηλώνεται ότι η πολιτιστική διπλωματία εστιάζει στην «κοινωνική συνεργασία, τη συμμετοχή και την καινοτομία», με έμφαση στην ψηφιοποίηση. Η Pro Helvetia, κρατικό ινστιτούτο πολιτισμού, υποστηρίζει περισσότερα από 4.500 καλλιτεχνικά και πολιτιστικά έργα σε πάνω από 100 χώρες, ενισχύοντας τη διεθνή παρουσία της ελβετικής τέχνης και του πολιτισμού (FDFA, 2020). Μέσω αυτής της δικτύωσης, η Ελβετία προβάλλει και τις αξίες της βιωσιμότητας και της επιστημονικής συνείδησης, ενσωματώνοντας περιβαλλοντικά μηνύματα και θεματικές σε πολιτιστικά προγράμματα.
Ένα αξιοσημείωτο πρόσφατο γεγονός που αναδεικνύει αυτή τη διπλωματία είναι η έκκληση της Ελβετίας προς τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών να μελετήσει τη δυνατότητα της ηλιακής γεωμηχανικής (solar geoengineering) ως στρατηγικού εργαλείου αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής (Watts, 2024). Η πρόταση αυτή καταδεικνύει ότι η Ελβετία δεν διστάζει να αναλάβει πρωτοβουλίες που συνδυάζουν τεχνολογία, περιβάλλον και ηθική διπλωματία, καλώντας σε παγκόσμιο διάλογο και πολυμερή εποπτεία.
Συνοψίζοντας, η περιβαλλοντική διπλωματία της Ελβετίας είναι πολυδιάστατη: αξιοποιεί τον διακρατικό διάλογο (Blue Peace), επιστημονικά εργαλεία (One Health, science diplomacy), θεσμικά δίκτυα (Environmental Integrity Group, Geneva Water Hub) και μη κυβερνητικούς φορείς (Public Eye), ενώ παράλληλα ενσωματώνει την περιβαλλοντική ατζέντα στο πολιτιστικό της αποτύπωμα μέσω της Pro Helvetia. Μέσα από αυτήν την προσέγγιση, η Ελβετία ασκεί διπλωματία που προάγει όχι μόνο τη βιώσιμη ανάπτυξη, αλλά και την υπεύθυνη και ηθική συμμετοχή της στον παγκόσμιο περιβαλλοντικό διάλογο.
Γεωργία Σεΐτη
Βιβλιογραφία
- Federal Department of Foreign Affairs (FDFA). (2024). Environment and Climate. https://www.eda.admin.ch/eda/en/fdfa/foreign-policy/cross-departmental-themes/environment.html
- Federal Department of Foreign Affairs (FDFA). (2020). Foreign Policy Strategy 2020–23.
- Geneva Water Hub. (n.d.). Building Peace. https://www.genevawaterhub.org/what-we-do/building-peace
- Public Eye. (n.d.). Public Eye. https://www.publiceye.ch/en/
- Saric Jasmina et al. (2024). Swiss science diplomacy: exploring strategies, instruments, current priorities, and the role of international development cooperation. Science and Public Policy, 52(2). https://academic.oup.com/spp/article/52/2/298/7932446
- Schlegel, F. (2014). Swiss Science Diplomacy: Harnessing the Inventiveness and Excellence of Switzerland. Science & Diplomacy, Vol.3, No.1. https://www.sciencediplomacy.org/sites/default/files/swiss_science_diplomacy_science__diplomacy.pdf
- Swiss Agency for Development and Cooperation SDC. (2023). «Blue Peace prevents conflicts and contributes to greater stability». https://www.deza.eda.admin.ch/en/blue-peace-prevents-conflicts-and-contributes-to-greater-stability
- United Nations. (n.d.). Party Groupings. https://unfccc.int/process-and-meetings/parties-non-party-stakeholders/parties/party-groupings
- Utzinger Jürg. (2022). Catalysing One Health with Swiss Diplomacy. Geneva Science-Policy Interface, University of Geneva, Swiss TPH. https://www.swisstph.ch/en/news/news-detail/news/catalysing-one-health-with-swiss-diplomacy
- Watts Jonathan. (2024). Switzerland calls on UN to explore possibility of solar geoengineering. https://www.theguardian.com/environment/2024/feb/22/switzerland-calls-on-un-to-explore-possibility-of-solar-geoengineering
Πηγή εικόνας: https://pixabay.com/photos/river-building-city-historic-center-4640055/





