
Η πολιτιστική διπλωματία είναι βασικός πυλώνας στην εξωτερική πολιτική των σύγχρονων κρατών. Αντί για τη χρήση βίας, τα κράτη στοχεύουν στην εξαγωγή του πολιτισμού τους με σκοπό τη γεφύρωση χασμάτων με άλλους λαούς και τη δημιουργία φιλικών σχέσεων, ικανών να συμβάλλουν στην ειρήνη και την ευημερία. Για την άσκηση αυτής της πολιτικής και την επίτευξη των στόχων της, γίνεται προσπάθεια να αξιοποιηθούν διάφορα «εργαλεία», όπως η τέχνη.
Συγκεκριμένα, η 7η τέχνη, ο κινηματογράφος, είναι ένα από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία της πολιτιστικής διπλωματίας. Οι παράγοντες που τον κάνουν τόσο σημαντικό είναι πολλοί και απορρέουν κατά βάση από τα χαρακτηριστικά του. Η πρόσβαση στον κινηματογράφο είναι εδώ και πολλά χρόνια εύκολη σε όλους, ο συνδυασμός κινούμενης εικόνας και ήχου προκαλεί ερεθίσματα, που μαγνητίζουν την προσοχή του θεατή και τα γλωσσικά εμπόδια παρακάμπτονται από τις μεταγλωττίσεις ή τη χρήση υποτίτλων. Επίσης, ο κινηματογράφος είναι ένα από τα πιο δημοφιλή μέσα ψυχαγωγίας, ενώ οι ταινίες περιέχουν στοιχεία από την κουλτούρα και την καθημερινότητα ενός λαού. Έτσι, ο κινηματογράφος αναδεικνύεται σε ένα πολιτιστικό προϊόν, που διευκολύνει την αλληλεπίδραση μεταξύ των λαών με τον πιο ζωντανό και ευχάριστο τρόπο.
Όλες οι χώρες, σε όλες τις ηπείρους, έχουν τη δική τους κινηματογραφική παραγωγή. Πιθανότατα, όμως, η 7η τέχνη δεν έχει ανθίσει πουθενά περισσότερο από ότι στις Η.Π.Α.. Το Hollywood κυριαρχεί στη βιομηχανία των ταινιών ήδη από τις αρχές του 20ου αιώνα. Στα πλαίσια της πολιτιστικής διπλωματίας ο κινηματογράφος έχει συμβάλλει σημαντικά στη διαμόρφωση της εικόνας των Η.Π.Α. και στο τρόπο με τον οποίο την αντιλαμβάνονται οι πληθυσμοί των άλλων χωρών. Οι αμερικανικές ταινίες δίνουν τη δυνατότητα σε εκατομμύρια θεατές να επισκεφθούν νοερά τις Η.Π.Α., να περπατήσουν στους δρόμους των πόλεων της, να βιώσουν την καθημερινότητα της αμερικανικής κοινωνίας και να γνωρίσουν τις αξίες, τις αρχές, τις αντιλήψεις και την ιστορία των Αμερικανών. Άνθρωποι από όλο τον κόσμο μαθαίνουν για τις Η.Π.Α. χωρίς να τις έχουν επισκεφθεί ποτέ.
Οι ιθύνοντες των Η.Π.Α αντιλήφθηκαν σύντομα τη δύναμη και τις επικοινωνιακές δυνατότητες που παρέχει ο κινηματογράφος και αποφάσισαν να τον εκμεταλλευτούν. Στη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου προβλήθηκαν ταινίες με σκοπό την άσκηση προπαγάνδας κατά της Ναζιστικής Γερμανίας, όπως το «The Great Dictator» του Charles Chaplin. Αντίστοιχα στο Ψυχρό Πόλεμο εμφανίστηκαν ταινίες με αντικομουνιστικό περιεχόμενο. Αυτού του είδους, όμως, οι ταινίες προήλθαν κυρίως από κυβερνητικές υποδείξεις και είχαν ως στόχο να πλήξουν κάποιο αντίπαλο κράτος. Δεν ήταν αποτέλεσμα ανεξάρτητης καλλιτεχνικής δημιουργίας, που εμπεριέχουν την αμερικανική κουλτούρα, και δεν μπορούν να θεωρηθούν πολιτιστικό προϊόν, στη φαρέτρα της πολιτιστικής διπλωματίας.
Ένα από τα πιο γνωστά καλλιτεχνικά δημιουργήματα, που αποτελεί ναυαρχίδα στην διπλωματία του κινηματογράφου των Η.Π.Α., είναι αναμφισβήτητα η ταινία «Όσα παίρνει ο άνεμος» (Gone with the Wind). Η ταινία έκανε την πρώτη της προβολή το 1939 και αποτελεί τη μεταφορά στη «μεγάλη οθόνη» του ομώνυμου ιστορικού-ρομαντικού μυθιστορήματος της Margaret Mitchell. Η υπόθεση τοποθετείται στον αμερικανικό Νότο και συγκεκριμένα στην Atlanta και στη Clayton Country της πολιτείας Georgia. Μέσα από τη ζωή της κεντρικής ηρωίδας, Scarlett O’Hara, περιγράφεται η ζωή των αριστοκρατικών οικογενειών του Νότου και πως αυτός διολίσθησε προς τον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο. Η μικρή και κακομαθημένη Scarlett ανδρώνεται μέσα από την εμπειρία του πολέμου και αναγκάζεται να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις του. Στη μεταπολεμική κοινωνία καταργείται η δουλεία, αναφύονται άπληστοι τυχοδιώκτες και άνθρωποι, όπως η Scarlett, πρέπει να πάρουν μία σημαντική απόφαση, ή θα κάνουν τα πάντα για να επιβιώσουν ή θα χαθούν.
Η ταινία «Όσα παίρνει ο άνεμος» παρουσιάζει την κουλτούρα, τις αρχές, τις συνήθειες και τις συμπεριφορές των ανθρώπων του Νότου και προωθεί την αμερικανική λογοτεχνία σε όλο τον κόσμο. Οι θεατές μαθαίνουν την ιστορία των Η.Π.Α., ενώ η παγκόσμια επιτυχία της ταινίας καταδεικνύει τη δυναμική και την επιρροή του αμερικανικού κινηματογράφου.
Καζάκης Δημήτρης
- Μούρτζου Μαρία, Πολιτιστική διπλωματία, κινηματογράφος και η έννοια του ‘’nation branding’’: διεθνείς πρακτικές και προοπτικές για την Ελλάδα, Πάτρα, 2021, https://apothesis.eap.gr/archive/item/84000?lang=en





