
Η πολιτισμική διπλωματία, κατά κύριο λόγο, χαρακτηρίζεται από την έννοια της ήπιας ισχύος ή αλλιώς “soft power”, κατά την οποία ένα κράτος προωθεί τις αξίες και τις θέσεις του χρησιμοποιώντας μέσα, όπως είναι η κουλτούρα, η γλώσσα, η γαστρονομία, η τέχνη, το θέατρο και η μουσική. Σήμερα, ένας ακόμη τρόπος προώθησης ήπιας ισχύος που ενισχύει τις σχέσεις μεταξύ κρατών, σε παγκόσμιο επίπεδο, αποτελεί η Διπλωματία των Συνεδρίων. Οργανώνοντας διεθνή συνέδρια, ειδικότερα, δίνεται η ευκαιρία για την αναδιαμόρφωση των σχέσεων τους στην εξωτερική πολιτική, δηλαδή, την βελτίωση της εικόνας και την γεφύρωση επικοινωνίας.
Παράδειγμα του προαναφερόμενου είδους πολιτιστικής διπλωματίας αποτελεί το έργο της διακυβερνητικής οργάνωσης Bureaux des International Expositions, η οποία ανά πενταετία διοργανώνει τα World Expos. Η ιστορία των World Expos ξεκινά από το 1851, με σκοπό την συγκέντρωση κρατών από όλο τον κόσμο για την ενημέρωση και τον εντοπισμό λύσεων σε μείζων ζητήματα της εποχής, με την δημιουργία διαφόρων εκθέσεων, περιπτέρων και δραστηριοτήτων. Κάθε φορά αναλαμβάνει μία διαφορετική χώρα να φιλοξενήσει εκατομμύρια άτομα για να παρουσιάσει η ίδια και τα συμμετέχοντα κράτη τα πιο πρόσφατα επιτεύγματά τους σε πολιτιστικό, τεχνολογικό και επιστημονικό επίπεδο, ενώ, ταυτόχρονα δημιουργεί μία πλατφόρμα για παραγωγικό διάλογο εθνών που αντιμετωπίζουν προκλήσεις μεταξύ τους. Με το πρόγραμμα που εκτελεί, επίσης, η χώρα οργανωτής προάγει την τουριστική βιομηχανία της και το εμπόριο της.
Η τελευταία έκθεση World Expo ανατέθηκε στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και πραγματοποιήθηκε επιτυχώς από την 1 Οκτωβρίου του 2021 έως τις 31 Μαρτίου του 2022, στην πόλη του Dubai. Αποτέλεσε τη πρώτη World Expo που οργανώθηκε στην Μέση Ανατολή, μια πρωτοπορία για τον αραβικό κόσμο. Αν ληφθούν υπόψη οι αρχικές συμμετοχές, όχι μόνο των ΗΑΕ αλλά και των υπολοίπων αραβικών κρατών, οι στόχοι τους δεν προσανατολίζονταν προς την διαμόρφωση σχέσεων και συμφωνιών, παρά μόνο την επαφή με τον πολιτισμό τους. Μέχρι και το 1992, οι απόπειρες των ΗΑΕ στις διεθνείς εκθέσεις επικεντρώνονταν στην ανάδειξη του αραβικού τρόπου ζωής, της «εξωτικής» τους κουλτούρας. Η συστηματική επιλογή τους στην οικοδόμηση οχυρών για περίπτερο, ειδικά, έφερε ως αποτέλεσμα την απόρριψη συμμετοχής τους από την οργάνωση ιδρύσεως για την μετέπειτα έκθεση του 2005. Αυτή η συγκυρία, λοιπόν, μετέβαλλε καθοριστικά την πορεία των ΗΑΕ στα World Expos.
Η επόμενη συμμετοχή τους, που έλαβε θέση στην Shanghai, το 2010, έγινε μετά το κατόρθωμα της οικοδόμησης του υψηλότερου κτηρίου παγκοσμίως Burj Khalifa στο Dubai. Αυτή την φορά, τα ΗΑΕ προώθησαν το περίπτερο τους, με την συνεργασία του παγκοσμίως αναγνωρισμένου αρχιτεκτονικού γραφείου Foster + Partners. Δημιούργησαν ένα περίπτερο από χρυσό γυαλί στην μορφή δύο αμμόλοφων της ερήμου με 20 μέτρα ύψος, αναδεικνύοντας, αφενός, την εικόνα των ουρανοξυστών, χωρίς όμως να χάνεται η σημασία του φυσικού τοπίου της χώρας. Το περιεχόμενό του, επίσης, έπαιξε μείζων ρόλο, καθώς μέσω δύο ιστοριών σε μορφή βίντεο εξέφρασαν την ακεραιότητα της πολιτισμικής κληρονομιάς αλλά και την αναγκαιότητα για την διεκδίκηση νέων πιθανοτήτων. Χρησιμοποιώντας, με αυτόν τον τρόπο, την αρχιτεκτονική, τα ΗΑΕ μπόρεσαν να σχηματίσουν πιο στενές σχέσεις με την Κίνα και να επαναπροσδιορίσουν το national branding τους ως μία χώρα, η οποία παρά την σχετικά πρόσφατη σύσταση της, δεν προσπαθούσε να αναδείξει τον πλούτο της αλλά την ικανότητά της να διαχειριστεί κρίσεις, επιδιώκοντας ένα καλύτερο μέλλον. Συνεχίζοντας, ακόμη, ανοδικά την πορεία τους στην έκθεση του 2015 στο Μιλάνο, στηρίχθηκαν ξανά στο κομμάτι της φουτουριστικής αρχιτεκτονικής, με αποτέλεσμα να διασφαλίσουν την θέση τους ως επόμενος οργανωτής του World Expo 2020.
Παρά την έξαρση του Covid-19, τα ΗΑΕ ξεκίνησαν την προετοιμασία τους για την έκθεση μετακινώντας την ημερομηνία της ένα χρόνο αργότερα. “Connecting Minds, Creating the Future” ήταν το θέμα της νέας έκθεσης και επικεντρωνόταν πάνω σε τρεις συγκεκριμένους τομείς: την Βιωσιμότητα, την Κινητικότητα και την Ευκαιρία. Συμμετείχαν κυβερνητικοί εκπρόσωποι άνω των 190 χωρών, διεθνείς οργανισμοί, εκπαιδευτικοί οργανισμοί, πολυεθνικές εταιρείες, μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί αλλά και απλοί πολίτες, που συνολικά κυμαίνονταν στους 24 εκατ. επισκέπτες.
Η συμμετοχή, συνοπτικώς, των ΗΑΕ στα World Expos αποτελεί ένα ισχυρό όπλο της Soft Power στρατηγικής τους, που κηρύχθηκε τον Σεπτέμβριο του 2017 από το UAE Soft Power Council. Είναι μια μέθοδος για να κερδίσει αναγνώριση ως μία χώρα-δίοδος της Ανατολής με την Δύση, που ευαισθητοποιείται και παίρνει θέση στα παγκόσμια προβλήματα. Παρά τον διαδεδομένο πλούτο του οικογενειοκρατικού καθεστώτος της, αντί να ακολουθήσει μία επεκτατική πολιτική, που προϋποθέτει στρατιωτικές επενδύσεις, επιλέγει να λάβει παγκόσμιο κύρος, με πιο ήπιους και μακροπρόθεσμους τρόπους. Κύρος το οποίο στην συνέχεια θα διαδραματίσει ενεργό ρόλο στις διεθνείς σχέσεις αλλά και στην οικονομία των ΗΑΕ.
Χρυσή Μαγαλιού
Βιβλιογραφία:
Engelland-Gay, A. (2023) Expo 2020, Cultural Diplomacy, and the UAE’s Pursuit of Soft Power. Harvard Library Office for Scholarly Education. Διαθέσιμο στην ιστοσελίδα: https://dash.harvard.edu/handle/1/37375015 (23/10/2023)
Bureaux International des Expositions, About World Expos. Διαθέσιμο στην ιστοσελίδα: https://www.bie–paris.org/site/en/about–world–expos (23/10/2023)
The United Arab Emirates Government portal. The UAE Soft Power Strategy. Διαθέσιμο στην ιστοσελίδα: https://u.ae/en/about-the-uae/strategies-initiatives-and-awards/strategies-plans-and-visions/strategies-plans-and-visions-untill-2021/the-uae-soft-power-strategy (23/10/2023)





