
Η χρήση της Πολιτιστικής Διπλωματίας αποτελεί ένα ισχυρό εργαλείο των κρατών για να ενισχύσουν την εικόνα τους στη διεθνή σκηνή. «Η τέχνη της μουσικής αποτελεί ένα από τα εργαλεία επιρροής στην άσκηση της Πολιτιστικής Διπλωματίας […] περιέχοντας το κοινωνικό και πολιτιστικό σύστημα κάθε λαού». [1] Μέσα από όλα τα είδη μουσικής αποτυπώνονται οι εμπειρίες, τα συναισθήματα και τα μηνύματα που θέλει να περάσει ο κάθε λαός. Έτσι, με τον όρο «Opera Diplomacy» εννοούμε τη χρήση της μουσικής ως εργαλείο πολιτιστικής πολιτικής. [2] Η Μάλτα είναι από τις χώρες οι οποίες αξιοποιούν την όπερα ως μέσο προβολής όχι μόνο ως καλλιτεχνικό γεγονός, αλλά και ως δίαυλο επικοινωνίας με τον κόσμο.
[1] Π. ΚΑΨΑΣΚΗΣ, 2025: 145
[2] Π. ΚΑΨΑΣΚΗΣ, 2025: 143
Η μακρά σχέση της Μάλτας με την όπερα ριζώνει βαθιά στον χρόνο, με το Εθνικό Θέατρο της Μάλτας, το Teatru Manoel στη Βαλέτα, που χρονολογείται από το 1731. Συγκαταλέγεται στα παλαιότερα ενεργά θέατρα της Ευρώπης, με ένα ιστορικό, περίτεχνο μπαρόκ αμφιθέατρο χωρητικότητας 547 θέσεων, το οποίο αποτέλεσε το κέντρο της όπερας στη χώρα. Οι στενές πολιτιστικές σχέσεις με την Ιταλία και συγκεκριμένα με τη Σικελία διαμόρφωσαν μια έντονη ιταλική επιρροή στο μουσικό ρεπερτόριο. Η πρώτη παράσταση που παίχτηκε στο θέατρο, ανοίγοντας και επίσημα τη μουσική σκηνή, ήταν στις 19 Ιανουαρίου 1732, με την τραγωδία Μερόπη του Σκιπιόνε Μαφέι. Η όπερα στη Μάλτα δεν αποτελούσε μόνο προνόμιο της αριστοκρατίας, αλλά αποτέλεσε στοιχείο λαϊκής κουλτούρας, προσφέροντας έναν κοινό χώρο πολιτιστικής συμμετοχής. Άξια αναφοράς είναι η φράση που είναι χαραγμένη στα λατινικά πάνω από την κύρια είσοδο: «ad honestam populi oblectationem», να παρέχει δηλαδή στο ευρύ κοινό έντιμη ψυχαγωγία. [3] Έως και σήμερα, ο αριθμός των παραστάσεων όπερας, οι χορευτικές και θεατρικές παραστάσεις για μικρούς και μεγάλους, αλλά και οι διαφόρων ειδών εκδηλώσεις υψηλής ποιότητας και συναυλίες, προσελκύουν μεγάλο αριθμό επισκεπτών και θεατών ετησίως.
[3] https://teatrumanoel.mt/about-us/
Επιπλέον, το Mediterranean Conference Centre, το οποίο στεγάζεται στο ιστορικό Νοσοκομείο των Ιπποτών, φιλοξενεί διεθνείς παραγωγές και κορυφαίες συνεργασίες με διάσημους καλλιτέχνες. Ο τενόρος Joseph Calleja θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους πρεσβευτές της μουσικής σκηνής της Μάλτας, μέσα από τις εμφανίσεις του σε διεθνή φεστιβάλ αλλά και μέσα από το φιλανθρωπικό του έργο. Το 2012 αναγορεύτηκε και επισήμως πολιτιστικός πρεσβευτής της Μάλτας, δεσμευόμενος να «προωθεί το νησί και τις σημαντικές πολιτιστικές του αξίες». [4] Ο Calleja είναι άμεσα συνδεδεμένος με την πολιτιστική διπλωματία του νησιού, καθώς, όπως αναφέρει, δεν είναι απλώς «πολιτιστικός πρεσβευτής μόνο όταν τον βολεύει», αναγνωρίζοντας τον πραγματικό ρόλο του τίτλου που του δόθηκε. [5] Ταυτόχρονα, θεωρεί αναγκαία την ύπαρξη πρεσβευτών που θα φέρουν την όπερα σε μεγάλα ακροατήρια, προβάλλοντας τη Μάλτα ως χώρα καλλιτεχνικής δημιουργίας και πολιτιστικής συνάντησης.
[4] https://timesofmalta.com/article/Calleja-is-appointed-Malta-s-first-cultural-ambassador.406323
[5] https://theshiftnews.com/2018/04/21/i-am-not-a-cultural-ambassador-when-it-suits-me-tenor-joseph-calleja/
Η όπερα, λοιπόν, λειτουργεί ως εργαλείο ήπιας ισχύος (soft power), καθώς μέσα από τις μουσικές και καλλιτεχνικές της παραγωγές η Μάλτα προβάλλεται ως σταυροδρόμι πολιτιστικών συναντήσεων. Συνεργάζεται με ιταλικούς και ευρωπαϊκούς οργανισμούς, ενισχύοντας τις πολιτιστικές ανταλλαγές, ενώ ταυτόχρονα η παρουσία διεθνών καλλιτεχνών συμβάλλει στη διεύρυνση των πολιτιστικών της δικτύων. Τέλος, στο πλαίσιο της Valletta 2018 ως Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης και με κοινό 100.000 ατόμων στην τελετή έναρξης, αποδεικνύεται ότι η όπερα και η Opera Diplomacy αποτελούν τη σημαντικότερη πολιτιστική γέφυρα που ανέδειξε, έως και σήμερα, την έντονη πολιτιστική παρουσία της Μάλτας στην Ευρώπη. [6]
[6] https://gr.euronews.com/2018/01/21/i-valeta-politistiki-proteuousa-tis-evropis-2018
Σαββίδη Μαρία Άννα
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ:
- ΠΕΤΡΟΣ Δ. ΚΑΨΑΣΚΗΣ(2025), Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑΣ. Η ήπια ισχύς στην άσκηση εξωτερικής πολιτικής. Αθήνα: Εκδόσεις Ι. ΣΙΔΕΡΗΣ
ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ:
- https://teatrumanoel.mt/about-us/
- https://timesofmalta.com/article/Calleja-is-appointed-Malta-s-first-cultural-ambassador.406323
- https://theshiftnews.com/2018/04/21/i-am-not-a-cultural-ambassador-when-it-suits-me-tenor-joseph-calleja/
- https://gr.euronews.com/2018/01/21/i-valeta-politistiki-proteuousa-tis-evropis-2018
ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ: https://pixabay.com/photos/stage-curtain-theatre-theater-1248769/





