
Η σημασία της ιταλικής γλώσσας δεν μπορεί να υποτιμηθεί. Η πλούσια πολιτιστική κληρονομιά της Ιταλίας, σε συνδυασμό με την ισχυρή οικονομική και βιομηχανική παρουσία της, έχει συμβάλει στη διάδοση και τη μελέτη της ιταλικής γλώσσας παγκοσμίως. Πιο συγκεκριμένα, υπάρχουν 62 εκατομμύρια ομιλητές της ιταλικής γλώσσας ως μητρικής σε όλο τον κόσμο. Σε σύγκριση με τους 400 εκατομμύρια φυσικούς ομιλητές των αγγλικών και τους 220 εκατομμύρια των γαλλικών, το νούμερο αυτό δεν εκπλήσσει. Ωστόσο, σύμφωνα με την κατάταξη του Ethnologue το 2018, η ιταλική είναι η τέταρτη πιο μελετημένη γλώσσα στον κόσμο, με πάνω από 2 εκατομμύρια μαθητές, ξεπερνώντας γλώσσες όπως τα γαλλικά. Αυτό εγείρει ένα σημαντικό ερώτημα: πώς μια γλώσσα που είναι επίσημη μόνο σε τέσσερις χώρες (Ιταλία, Άγιος Μαρίνος, Βατικανό, Ελβετία) έχει κατακτήσει αυτή τη θέση; Αυτή η παγκόσμια αναγνώριση δεν είναι τυχαία· αντιθέτως, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε επίσημες προσπάθειες μέσω θεσμών όπως το Κέντρο Δάντη Αλιγκιέρι, το οποίο παίζει καθοριστικό ρόλο στη διάδοση και διατήρηση της ιταλικής γλώσσας και κουλτούρας παγκοσμίως για πάνω από έναν αιώνα.
Το Κέντρο Δάντη Αλιγκιέρι ιδρύθηκε το 1889 από μια ομάδα διανοουμένων με επικεφαλής τον Giosuè Carducci και επίσημα θεσμοθετήθηκε από τον βασιλιά Umberto I με το Βασιλικό Διάταγμα Νο. 347 της 18ης Ιουλίου 1893. Το πρώτο του καταστατικό έθεσε ως στόχο «την προστασία και διάδοση της ιταλικής γλώσσας και κουλτούρας σε όλο τον κόσμο, την αναζωογόνηση των πνευματικών δεσμών των συμπατριωτών του εξωτερικού με τη μητέρα πατρίδα και την καλλιέργεια της αγάπης και του θαυμασμού για τον ιταλικό πολιτισμό στους ξένους». Αν και αυτή η πρώτη διακήρυξη αντανακλούσε μια προσπάθεια διατήρησης των δεσμών μεταξύ των μεταναστών της Μεγάλης Ιταλικής Μετανάστευσης και της πατρίδας τους, σύντομα έγινε σαφές ότι ο στόχος του Κέντρου δεν θα περιοριζόταν μόνο στους συμπατριώτες. Έτσι, στο καταστατικό του 1949, κατά την περίοδο της Ιταλικής Δημοκρατίας, δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στους ξένους που ενδιαφέρονται για την ιταλική γλώσσα και τον πολιτισμό, λαμβάνοντας απόσταση από τα προπαγανδιστικά μέσα που είχαν χρησιμοποιηθεί κατά τη διάρκεια του φασιστικού καθεστώτος και τα οποία είχαν υπονομεύσει τον ανθρωπιστικό, ελεύθερο και χωρίς αποκλεισμούς χαρακτήρα του Κέντρου. Αυτή η διεύρυνση του οράματος ανέδειξε τη διεθνή έλξη της ιταλικής πολιτιστικής κληρονομιάς και αποτέλεσε μία από τις πρώτες συστηματικές δημοκρατικές προσπάθειες για την προώθηση της πολιτιστικής διπλωματίας μέσω θεσμών που επικεντρώνονται στον διάλογο και τη συνεργασία. Το 1985, ο Νόμος 411 καθιέρωσε κρατική χρηματοδότηση, αναγνωρίζοντας το Κέντρο Δάντη Αλιγκιέρι ως οργανισμό δημόσιου συμφέροντος και επιβεβαιώνοντας τη δέσμευση της ιταλικής κυβέρνησης να υποστηρίξει την αποστολή του.
Σήμερα, το Κέντρο αριθμεί 372 επιτροπές διεθνώς, 72 ιταλικά ινστιτούτα στο εξωτερικό και 135.000 μέλη και φοιτητές παγκοσμίως. Επιπλέον, από την έναρξη του Προγράμματος Ιταλικής Γλώσσας το 1999 και την εισαγωγή του Πιστοποιητικού PLIDA (Progetto Lingua Italiana Dante Alighieri), έχουν δημιουργηθεί 275 Εξεταστικά Κέντρα PLIDA, διευκολύνοντας τη διαδικασία πιστοποίησης των μαθητών ιταλικής γλώσσας σε όλο τον κόσμο.
Ωστόσο, οι δραστηριότητες του Κέντρου εκτείνονται πολύ πέρα από την εκμάθηση γλωσσών. Συμπεριλαμβάνουν εκθέσεις τέχνης, κινηματογραφικές και πολυμεσικές παραγωγές, μουσικά πρότζεκτ, προώθηση βιβλίων και προγράμματα πολιτιστικού τουρισμού. Παράλληλα, το Κέντρο έχει προσαρμοστεί επιτυχώς στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή, αξιοποιώντας την τεχνολογική μεταμόρφωση του πολιτιστικού τομέα μέσω διαδικτυακών μαθημάτων, ενημερωτικών δελτίων, εικονικών εκδηλώσεων, webinars και διαδικτυακών συνεδρίων. Επιπλέον, έχει δημιουργήσει ένα δίκτυο Italofonia και Italsimpatia μέσω της πλατφόρμας Dante.global, ενός ψηφιακού κέντρου μάθησης με διαδικτυακούς πόρους. Τέλος, ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία του Κέντρου Δάντη Αλιγκιέρι είναι η μακροχρόνια συνεργασία του με πανεπιστήμια, πολιτιστικούς θεσμούς και κυβερνητικούς φορείς. Το Κέντρο έχει συνάψει σημαντικές συνεργασίες με το Πανεπιστήμιο Σαπιέντσα της Ρώμης, το Πανεπιστήμιο για Ξένους της Σιένα και το Πανεπιστήμιο για Ξένους της Περούτζια, τα οποία προσφέρουν προγράμματα πιστοποίησης εκπαιδευτικών, με το Ιταλικό Υπουργείο Εξωτερικών (MAECI), παρέχοντας πρακτικές και υποτροφίες για διεθνείς φοιτητές προκειμένου να σπουδάσουν την ιταλική γλώσσα στην Ιταλία, και τέλος με την UNESCO και άλλους πολιτιστικούς φορείς της Ε.Ε., με τους οποίους συνεργάζεται σε προγράμματα πολιτιστικής διατήρησης.
Συνεπώς, η παγκόσμια διάδοση της ιταλικής γλώσσας, παρά τον σχετικά μικρό αριθμό φυσικών ομιλητών της, αποδεικνύει τον στρατηγικό ρόλο θεσμών όπως αυτό του Δάντη Αλιγκιέρι. Προωθώντας τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και την καλλιτεχνική κληρονομιά, τέτοιες οργανώσεις δεν περιορίζονται αποκλειστικά στη γλωσσική εκπαίδευση αλλά χτίζουν πολιτιστικές γέφυρες, ενισχύουν διπλωματικούς δεσμούς και δημιουργούν μακροχρόνιες διεθνείς σχέσεις. Επομένως, η πολιτιστική διπλωματία ενός κράτους κινδυνεύει να καταστεί ασυνεπής και μη βιώσιμη, εάν δεν περιλαμβάνει γλωσσικά ιδρύματα που αντιλαμβάνονται τη γλώσσα ως πύλη προς τον πολιτισμό. Το Κέντρο Δάντη Αλιγκιέρι αποτελεί παράδειγμα οργανισμού που χτίζει διαχρονικά θεμέλια για την πολιτιστική διπλωματία, επεκτείνοντας την επιρροή ενός κράτους πέρα από τα σύνορά του.
Κατερίνα Μάντακα
Βιβλιογραφία
A global network (no date) About us | Società Dante Alighieri. Available at: https://www.dante.global/en/la-dante/about-us.
Zonova, T. (2013) ‘The Italian language: Soft power or dolce potere?’, Rivista di Studi Politici Internazionali, 80(2), pp. 227–231. Available at: http://www.jstor.org/stable/42741242.
Ministero degli Affari Esteri e della Cooperazione Internazionale (no date) Tirocini, Ministero degli Affari Esteri e della Cooperazione Internazionale. Available at: https://www.esteri.it/it/ministero/lavora-con-noi/tirocinio_mae/.
Medici, L. (2019) ‘Italy’s Cultural Diplomacy: From Propaganda to Cultural Cooperation’, Świat Idei i Polityki, 18, pp. 25–46. doi: 10.15804/siip201902.
Dante Alighieri Society (no date) Convenzioni. Available at: https://www.ladante-torino.it/convenzioni/
Πηγή Εικόνας: pexels.com





